Categorie archief: Artikelen

Viva Italia

 

Op Italië is veel aan te merken. Teveel om op te noemen, zeker nu. Maar op één terrein springen ze er duidelijk positief uit: de moderne literatuur. Elke paar maanden verschijnt er wel weer een prachtig geschreven roman. Van Alessandro Barrico tot Paolo Giordano. Van Sandro Veronesi tot – vooruit – Elena Ferrante. En dan laat ik voortreffelijke politieromans van Camilleri tot Chiara nog buiten beschouwing.

 

Vergelijk dat eens met Frankrijk, het land waar in mijn jeugd de beroemde schrijvers woonden. Verder dan Patrick Modiano en André Makine (maar dat is een halve Rus) kom ik niet. Nee, dan Italië. Ik tel in mijn bescheiden boekenkast 21 na-oorlogse schrijvers. Wat een land! En zonder uitzondering uitstekende stilisten, met aansprekende moderne thema’s. Beter dan de Fransen met hun gewichtigdoenerij en filosofische uitwijdingen. Van ‘show, don’t tell’, hebben die nog nooit gehoord. Hun Italiaanse collega’s wel.

 

Net als de Engelsen trouwens. Ian McEwan, Graham Swift en Julian Barnes, zonder twijfel potentiële Nobelprijswinnaars. Met als outsider grand old lady Jane Gardam. Overigens: de Duitsers zijn aan een mooie inhaalrace bezig. En wat te denken van Orhan Pamuk en Murakami? En in de VS Paul Auster en James Salter?

Wat een rijkdom in deze barre Corona tijden.

Ruud Lubbers, een ongrijpbare workaholic

 

Het is alweer 40 jaar geleden dat ik Ruud Lubbers interviewde voor het bijvoegsel van de NRC. Ik wilde weten wat de drijfveren waren van een man die dag in, dag uit met tomeloze energie alle problemen te lijf ging die op zijn pad kwamen. Ik kwam er niet achter. Misschien wist hij het zelf ook niet. Dat blijkt eens te meer uit zijn politieke memoires die recent zijn verschenen.

Wel wist hij dat het een morele verplichting was zijn talenten ten volle in te zetten. Dat had hij van huis uit meegekregen en de Jezuïeten hadden hem dat op kostschool nog eens extra ingeprent.

Dat hebben we geweten. Hij redde het land mede uit de oliecrisis, smeedde het CDA aaneen en saneerde als premier het bijna failliete Nederland. ‘Ruud Shock’ noemde Thatcher hem bewonderend. Toch eindigde zijn Haagse loopbaan in mineur. Hij verloor zijn greep op het politieke handwerk en kon maar geen afscheid nemen van de macht. Het CDA kwam in een duikvlucht terecht.

Zijn memoires onthullen minder dan gehoopt. Nieuw voor mij was zijn snel groeiende afkeer van de drammerigheid van Joop den Uyl. Samen met Van Agt torpedeerde hij bewust diens 2e kabinet. Ook de openlijke vijandigheid van Helmut Kohl tegen zijn persoon komt breed aan bod. Maar Lubbers geeft toe dat hij daar wel aanleiding voor had gegeven.

Als persoon blijft hij een raadsel. Hyperintelligent, daadkrachtig, maar tegelijk wollig en ongrijpbaar. Wars van elke luxe. Rationeel, maar soms onnavolgbaar en vluchtend in een bijna kinderlijk godsgeloof. Altijd actief, eigenlijk een workaholic. Na zijn Haagse jaren volop bezig met de globalisering, de vluchtelingen en het milieu.

Tien jaar geleden sprak ik hem voor het laatst. Vanuit een sober kantoortje in het Rotterdamse WTC pakte hij het klimaatprobleem en de CO2 reductie aan. Belangstellend en joviaal, want dat was hij ook. Maar wel altijd doelgericht.

 

Solidariteitsbelasting

 

De cultuursector is, als het gaat om werk voor makers, maar ook om cultuurbeleving voor toeschouwers en toehoorders, een van de zwaarst door coronamaatregelen getroffen sectoren. De gevolgen dreunen door als die van de gaswinning in Groningen en, net als daar, is het einde nog lang niet in zicht. Bewonderenswaardig enthousiast beginnen dezer dagen de podia, theatermakers en uitvoerend kunstenaars aan het nieuwe culturele seizoen. Iedereen kan op zijn vingers natellen dat dit seizoen, hoe mooi de voorstellingen ook worden, hoe hard er ook wordt gewerkt, voor geen meter, laat staan anderhalve meter uit zal kunnen komen. De sector vraagt nu, veel te bescheiden, 18 miljoen extra voor de podiumkunsten. In werkelijkheid lopen ze natuurlijk een veelvoud van dat bedrag mis.

 

Waar de cultuur verliezen draait, maken doe-het-zelfwinkels, tuincentra, spellenfabrikanten en webwinkels waar je die spullen kunt krijgen grote overwinsten. Alibaba verwacht een recordopbrengst bij de aanstaande beursgang – dat geld gaat allemaal naar de toch al steenrijke eigenaren – en bij de aandeelhouders van Amazon en Bol.com klotst het geld ook tegen de plinten.

Vergelijk het met slijterijen en levensmiddelenwinkels. Die gaan net zo goed als restaurants en cafés slecht. Consumenten kopen het een in plaats van het ander. Albert Heijn geeft zijn personeel van die overwinsten een beschamende fooi van 25 euro. Betaal je werknemers nou eerst eens fatsoenlijk. Daarna stel ik een solidariteitsbelasting voor, die de sterke overheid, die we inmiddels allemaal willen, dan kan verdelen in de verlieslijdende sectoren.

 

Dit schrijf ik terwijl in de krant de aankondiging staat voor De nacht van de vleermuis; in veel Europese landen worden dan vleermuisactiviteiten georganiseerd – wat dat ook moge zijn. Die vleermuis kan er natuurlijk niets aan doen, maar een beetje mal voelt het wel, in deze tijd. Kwam daar nou net niet die coronabesmetting vandaan?

 

De politieke moord in Rusland, een eeuwenoud verschijnsel

 

Volgens de Franse Ruslandkenner Héléne Carrère d’Encausse onderscheidt  Rusland zich van alle andere landen ter wereld doordat zijn geschiedenis vrijwel continu wordt beheerst door de politieke moord. De standaardverklaring  voor de instabiliteit van Rusland waarvan de politieke moorden het symptoom zijn, wordt zichtbaar in de ruim duizendjarige geschiedenis van het land. Dat kent  geen natuurlijke grenzen. Intern moest het afrekenen met tegenstanders die zich op diverse plaatsen ophielden en het centrum van de macht bedreigden.  Naar buiten toe kon het land alleen  door verovering en door overweldiging van naburige volken die Rusland bedreigden zich overeind houden.

Alexandrei Navalny is het laatste voorbeeld van een tegenstander die door de machtskliek in Moskou als een bedreiging van het regime wordt opgevat en daarom uitgeschakeld moet worden. De zesde politiek geïnspireerde politieke moord in successie in de afgelopen vijf jaar op tegenstanders van president Poetin kwam uitgebreid in de openbaarheid. Met de nieuwe digitale media blijkt de kans op verhulling van deze praktijk steeds kleiner te worden. Na aanvankelijke aarzelingen is officieel bekend gemaakt dat alsnog een onderzoek wordt ingesteld. Toch blijft de herneming van dit middel opmerkelijk in het nu al twintig jarige bewind van Vladimir Poetin dat zich naar buiten toe als een democratie wil legitimeren.

Het laat zien dat de dode hand van de geschiedenis waarin die moorden staande praktijk waren nog altijd doorwerkt. Om die praktijk te verdedigen liet Poetin zich ooit ontvallen dat ‘verraders’ gestraft dienden te worden, of ze zich nu in Rusland of daarbuiten bevinden. Men moet daarbij onwillekeurig denken aan spionnen als Aleksandr Litvinenko en Sergej Skripal die een goed heenkomen in Engeland hadden gezocht. Poetin handelde daardoor niet anders dan vele van zijn voorgangers, tsaren of bolsjewistische revolutionairen die zich van buitenaf bedreigd voelden.  Zo bracht tsaar Peter de Grote ooit zijn eigen zoon ter dood, toen deze niet in aanmerking wilde komen voor diens opvolging.  Daarbij ligt het voor de hand  dat de huidige Russische president die als medewerker van de KGB in zijn jonge jaren in Oost-Duitsland was gestationeerd, uitgebreide kennis zal hebben  over de wijze waarop het communistische regime  destijds politieke tegenstanders uitschakelde. Verder lezen

Het droomhuis van Jens Spahn

 

Duitsers zijn gesteld op soberheid. Het is een van de redenen waarom ze van Angela Merkel houden. De bondskanselier woont met haar man in een ongetwijfeld comfortabel, maar bepaald niet extravagant appartement tegenover het Pergamon-museum aan de Spree, in de zomervakantie wandelt het echtpaar in Zuid-Tirol en ze hebben een buitenhuisje, een Datsche, in de Uckermark, een rustig natuurgebied ten noordoosten van Berlijn. Eenvoudig en netjes. Mutti Angela kan er haar kookkunst botvieren, te weten braadworst, aardappelschotels, taarten, en meer is er over haar privéleven nauwelijks te melden.

Merkels tijd zit erop, in september volgend jaar zijn er verkiezingen in Duitsland en ze heeft al een tijd geleden aangekondigd dat ze zich niet meer kandidaat stelt. De opvolging bezorgt de partij hoofdbrekens. Terwijl de SPD al een aanvoerder heeft gekozen, minister van Financien Olaf Scholz, hebben de christendemocraten nog geen idee wie de kar moet gaan trekken. Een trio kleurloze kandidaten is opgestaan en geen ervan krijgt de handen op elkaar bij de Duitse kiezers. In december wordt de nieuwe partijvoorzitter gekozen en het ligt voor de hand dat die ook kandidaat-bondkanselier zal zijn.

Een nog niet officiële kanshebber is Markus Söder, de Beierse minister-president, die overduidelijk ambitie heeft in die richting, maar strategisch zijn beurt afwacht. Hij deed het goed in de coronacrisis en is daardoor erg populair geworden, maar hij heeft nu grote problemen met de tests die hij verplicht heeft gesteld voor vakantiegangers die terugkomen uit risicogebieden. Verder lezen