Berlijn - Wat een adventstijd, dit jaar. Ik maak even de balans op.
Schok nummer één. Een als Kerstman verklede griezel loopt op sommige Weihnachtsmarkten vergiftigde ‘Schnapps’ uit te delen. De bekertjes staan op een blaadje, hij wenst nog even ‘Zum Wohl’ en verdwijnt in de mensenmassa. Argeloze Kerstmarktbezoekers storten bewusteloos ter aarde en moeten ijlings naar het ziekenhuis vervoerd worden. In het beste geval kotsen ze de tractatie zo snel weer uit dat verdere gevolgen achterwege blijven. Na alarmerende berichten doen de schuifelende wandelaars zich nu nog uitsluitend tegoed aan drankjes bij de veilige stalletjes.

Schok nummer twee. De verguisde ex-minister van Defensie Karl-Theodor zu Guttenberg, afgetreden wegens substantieel plagiaat in zijn proefschrift en afgereisd naar Amerika vanwaar hij een rancuneus boek de wereld in zond, met de dreigende titel ‘Vorerst gescheitert’ , is door onze eigen Neelie Kroes tot internet-adviseur in Brussel benoemd. Hij moet de grenzen van de vrijheid op het net gaan verkennen. Geen politieke come-back, benadrukt hij zelf, geen ambtelijke staf en geen salaris, maar wel een eervolle positie. De reacties in Duitsland zijn onverdeeld negatief, maar daar had onze EU-Commissaris op gerekend. ‘Ik wil geen heiligen, maar talenten,’ liet zij weten en zo kennen we haar weer.

Schok nummer drie is de Eurotop, die tot een splitsing in de EU heeft geleid. Meer begrotingsdiscipline en scherpere sancties, je zou denken dat de Duitsers, met de sterkste economie in Europa ook de grootste netto-betalers, als één man/vrouw achter hun Bondskanselier staan. Maar nee. Meer dan helft, 55 procent, toonde zich na de top weinig of in het geheel niet tevreden met Merkels crisismanagement. Het resultaat van de top wordt argwanend bekeken; slechts 35 procent van de Duitsers denkt dat de besluiten bijdragen tot meer stabiliteit. Zou Duitsland zonder EU beter af zijn? De meningen zijn fifty-fifty verdeeld.
Morgen gaat Angela Merkel voor de derde keer in twee maanden haar Euro-beleid uitleggen en verdedigen in de Bondsdag. Daarbij heeft ze niet alleen tegenwind te verwachten vanuit de oppositie, maar ook van de conservatieven in haar eigen partij, die vorige week bijna een coup hadden gepleegd. Jazeker, het klinkt overdreven, maar het is de politieke werkelijkheid, want het gaat hier niet om een handvol bejaarde mopperaars, maar om een potentieel invloedrijk gezelschap van zowel CDU- en CSU-deelstaatpolitici, oudere en jongere Bondsdagleden, mastodonten en conservatieve journalisten en opiniemakers, verenigd onder de noemer ‘Berliner Kreis’.
De groep komt al meer dan twee jaar regelmatig samen in achterkamers van restaurants in de omgeving van het regeringscentrum bij het Kanzleramt en de Rijksdag en bespreekt dan fronsend de koers van de partijtop der christendemocraten. Voor de verkiezingen van 2009 stuurde de Kreis, die toen nog geen naam had, een bezorgde brief naar Merkel, waarna zij de afzenders uitnodigde voor een gesprek. Om een idee te geven van het niveau: de huidige minister-president van Baden-Württemberg, Stefan Mappus, was een van de woordvoerders van de groep. Men sprak, maar het loste niets op. Het bloemetjesbeton Merkel ging voort op haar eigen koers.
Het was de bedoeling de conservatieve beweging, die zich keert tegen de ‘uitverkoop van waarden’, afgelopen donderdag te presenteren. Daarmee had Merkel een serieus probleem gehad, ook al betogen woordvoerders van de groep keer op keer dat het geen anti-Merkel-beweging is. De Berliner Kreis heeft een sterke vertegenwoordiging in de Bondsdag en zou zich daar als aparte politieke groepering kunnen manifesteren.
De plannen lekten echter uit in Bild en die Welt am Sontag, waarna massieve druk vanuit de partijtop ervoor zorgde dat men van een officiele presentatie afzag. Het gezag van Merkel in de partij is nog steeds zo groot dat zij met het optrekken van een wenkbrauw de kippen weer in het hok kan jagen, zoals een anonieme bron het uitdrukte. Voor een deel althans. Jonge Bondsdagafgevaardigden, die nog langer mee moeten in de politiek, laten haastig weten dat ze niet geassocieerd willen worden met de Berliner Kreis, maar de gevestigde politici houden onverkort vast aan hun opvattingen. Meer markteconomie, prestatiedenken en een Europa der Vaderlanden in plaats van Merkels ideaal: de Verenigde Staten van Europa. De coup is verijdeld, maar Merkel zal goed over haar schouder moeten kijken.

Dit e-mailadres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit te kunnen bekijken

Elio Di Rupo gaf zich, toen hij aan het begin van de zomer aan zijn formatieopdracht begon, slechts tien procent kans van slagen. Wat hij niet zei, was dat zijn eigen Waalse socialistische partij daarvoor een van de grootste struikelblokken vormde. De Waalse Parti Socialiste (PS) is al sinds het einde van de jaren tachtig oppermachtig in het zuidelijk deel van België. Critici van de partij spreken niet zonder reden van de PS-staat. Dit in navolging van de CVP-staat als aanduiding voor de positie die de christen-democraten eerder ooit in België bekleedden. Hun rol is nu allang niet meer dominant. De Waalse PS is daarentegen een geoliede machine die haar tentakels over heel de Waalse samenleving heeft uitgestrekt. Met als gevolg vriendjespolitiek, maar ook geregeld politieke schandalen zoals enkele jaren geleden in Charleroi waar de plaatselijke top van de partij het veld moest ruimen. Bij de regionale verkiezingen ruim twee jaar geleden verloor de PS daarom even de absolute macht. Zij moest die delen met de Waalse liberalen. Maar in 2010 was zij opnieuw terug. De eigen verantwoordelijkheid waarvoor de liberalen zich sterk maakten, had veel kiezers duidelijk niet kunnen bekoren.
Voor het grote aantal Waalse werklozen had de partij het meest benijdenswaardige programma in petto: geen beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd en daar bovenop aanpassing aan het stijgende prijspeil. Met name in Charleroi en Luik trekken veel mensen al generaties lang steun van de staat. Een Vlaamse journalist schreef enkele jaren geleden ietwat gekscherend dat wie een baan zocht de PS daarvoor kon zorgen, maar ook voor een uitkering. De partij werkt als een soort van levensverzekering. Het gevolg van dit vergaande cliëntelisme is een grote mate van afhankelijkheid en dat heeft de PS bepaald geen windeieren gelegd. Haar machtspositie is daaraan te danken. Voor belangrijke beslissingen in Wallonië kan men niet om die partij heen.