Berlijn – Het kon niet uitblijven: de pro-Europese stemming in Duitsland is aan het kantelen. Tweederde van de Duitsers heeft genoeg van de Euro en kijkt voor het eerst sinds 1945 zeer sceptisch naar Europa, zo blijkt vandaag uit een onderzoek van de Bertelsmann-Stichting, een wetenschappelijk instituut waarvan onze landgenoot Aart-Jan de Geus voorzitter is. Het onderzoek dateert van begin juli en wordt vandaag in Berlijn gepresenteerd. Het biedt geen vrolijk beeld. Volgens 49 procent van de ondervraagden doet de regering-Merkel er beter aan niet langer als trekpaard op te treden van de economische en politieke eenwording van Europa, maar liefst 65 procent denkt dat men beter af was toen de D-mark nog bestond en slechts 21 procent is blij met de euro. Bijna de helft ziet Europa als een bedreiging voor de sociale stabiliteit.
Dat zijn zorgelijke uitkomsten voor bondskanselier Merkel, maar zijzelf zal er niet werkelijk door verrast zijn. Ze kent haar pappenheimers en hun gevoeligheden. Door de open grenzen wordt de arbeidsmarkt overspoeld met goedkope arbeidskrachten uit de voormalige oostbloklanden en dat leidt tot onvrede. De democratie, in Duitsland zozeer gekoesterd na de verschrikkingen in het verleden, komt door Europa onder druk te staan. Steeds meer bevoegdheden gaan sluipend over van Berlijn naar Brussel, effectieve democratische controle ontbreekt en de burger staat machteloos langs de zijlijn te kijken.
Tegelijkertijd worden allerlei bepalingen uit de Europese Verdragen bij het oud vuil gezet. Voor de deugdzame Duitsers, die dol zijn op regels en handhaving daarvan, is dat een ware nachtmerrie. De economische kracht van Duitsland wordt in hun ogen ondermijnd. Vooral de Europese Centrale Bank wordt als zeer onbetrouwbaar gezien, ECB-president Draghi als een losbol en Jens Weidmann, de president van de Bundesbank, als het prototype van een roepende in de woestijn, een beeld waarmee steeds meer Duitsers zich gaan vereenzelvigen.
Politiek heeft Merkel niet veel te vrezen, want de kiezers hebben weinig mogelijkheden om hun onvrede tot uiting te brengen. Een Wilders-achtige partij kent Duitsland niet en de enige echte anti-Europese partij is die van de voormalige communisten, die Linke, een van de klagers bij het constitutionele Hof tegen het noodfonds ESM, maar geen politieke kracht van betekenis. De andere grote partij naast CDU/CSU is de SPD, maar de sociaal-democraten liggen wat Europa betreft in feite geheel op de koers van Merkel. Het duurt nog een jaar voordat de stemlokalen opengaan en in dat jaar kan veel gebeuren, maar nu al wordt in de media volop gespeculeerd over een grote coalitie van christendemocraten en sociaaldemocraten, hoewel beide partijen zo’n samenwerking op dit moment in alle toonaarden afwijzen.
Merkel heeft al in een vroeg stadium gezegd dat ze door wil gaan als bondskanselier – en wie kan haar tegenhouden. Maar ze loopt wel op tegen weerstand binnen haar partij: de Beierse CSU onder leiding van Horst Seehofer staat behoorlijk kritisch tegenover Europa. Seehofer is haar luis in de pels en heeft onlangs zelfs het idee gelanceerd van een referendum over drie Europese onderwerpen: de hulp aan zwakke landen, het overdragen van nationale bevoegdheden aan Brussel en de opname van nieuwe lidstaten in de EU. Dat zie ik er nog niet zo snel van komen, zeker niet met dit opinie-onderzoek op de achtergrond. Maar Angela Merkel zal wel iets moeten doen om de burgers het vertrouwen in Europa terug te geven. Een zo sterk afbrokkelend draagvlak in de bevolking vormt immers een gevaar voor haarzelf, voor Duitsland en voor Europa.

Dit e-mailadres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit te kunnen bekijken

Berlijn – Wie herinnert het zich niet, het beruchte filmrolletje met foto’s van de massamoord in Srebrenica? In het laboratorium van het ministerie van Defensie was het grondig verpest `door een menselijke fout´, aldus een trouwhartige minister Joris Voorhoeve. Duitsland heeft nu zijn eigen filmrolletjes-drama. De geheime dienst blijkt in november vorig jaar belangrijke dossiers te hebben vernietigd over de neonazistische terreurcel Nationalsozialistischer Untergrund (NSU) uit het Saksische Zwickau. Een clubje van drie dat de afgelopen jaren moordend door Duitsland trok en het vooral voorzien had op Griekse en Turkse middenstanders. Ook een Duitse politieagente, die een gevaar vormde voor de NSU, werd gedood.
De Duitse AIVD heet Bundesamt für Verfassungsschutz en moet de bevolking beschermen tegen extremisten en spionnen, van links, van rechts, uit islamistische hoek en ander gevaarlijk volk. Toen de NSU in het najaar van 2011 eindelijk werd opgerold, ging er een schok door Duitsland. De moorden waren, ondanks aanwijzingen, ten onrechte steeds beschouwd als individuele gewelddaden, terwijl ze onderdeel waren van een jarenlange systematische slachtpartij onder buitenlanders. Door gebrek aan samenwerking tussen medewerkers van politie en geheime dienst in de verschillende regio’s konden de drie neo-nazi’s zonder problemen hun gang gaan. De Turken en Grieken, die stelselmatig door de politie genegeerd waren als ze andere informatie probeerde aan te dragen, waren razend. Maar ook de publieke opinie was niet mals, de media hakten erop los. De autoriteiten keken beschaamd naar de grond. Hier en daar viel een ontslag, en een speciale commissie uit de Bundestag onderzoekt wat er nu precies is misgegaan.
De drie moordenaars maakten deel uit van een extreemrechts netwerk in het Bundesland Thüringen, de Thüringer Heimatschutz. De geheime dienst houdt deze organisatie al sinds het eind van de jaren negentig in het oog via de operatie `Rennsteig´, zo genoemd naar een beroemd hardlooptraject in het Thüringer Wald. Het was echter niet duidelijk of deze Heimatschutz afwist van de moordpartij. In zeven dossiers was de informatie uit de operatie Rennsteig opgeslagen, een belangrijk onderdeel van het materiaal voor de Bundestagcommissie.
Op 11 november vorig jaar zou de Duitse AIVD de dossiers samenstellen voor de parlementaire commissie. In plaats daarvan werd diezelfde dag binnen de dienst bepaald dat de dossiers vernietigd moesten worden en een dag later werden ze ook inderdaad in de papiervernietiger gestopt. De verantwoordelijke ambtenaar (men weet wie dat is) zou zich erop beroepen dat de bewaartermijn afgelopen was. Niet alleen is het wel erg toevallig dat dit juist diezelfde dag was, maar bovendien is het onjuist. Want als er nieuwe informatie boven tafel komt (en dat was het geval, door het opsporen van de Zwickauer terreurcel) moet de bewaartermijn met tien jaar worden verlengd.
Het vernietigen van de dossiers is nu pas bekend geworden. Ook al eigenaardig. Opnieuw ligt de geheime dienst onder vuur. De media zitten er bovenop, de politiek is uiteraard in alle staten. De voorzitter van de onderzoekscommissie vatte het drama als volgt samen: `Ze zijn gevraagd dossiers samen te stellen, ze hebben dossiers gevonden en ze hebben ze vernietigd.‘ Een ander commissielid noemde de vernietiging en ook het tijdstip waarop die plaatsvond, `volstrekt onverklaarbaar.´
De baas van de geheime dienst, Heinz Fromm, is nu opgestapt. Hij is zeer geschokt door de gebeurtenissen en ernstig bezorgd over de vertrouwenscrisis waarin de geheime dienst nu verzeild is geraakt. Het helpt allemaal niets. De dossiers zijn voorgoed weg en daar ging het maar om, bij degene die dat heeft beoogd. Geen Srebrenica-filmpje, geen neonazi-dossiers. Een menselijke fout van een brave laborant, een ijverige bureaucraat die in bewaartermijnen denkt? Je hoeft niet paranoide te zijn als je dat niet gelooft.

Dit e-mailadres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit te kunnen bekijken

Berlijn – Het zouden zussen kunnen zijn, zozeer lijken ze op elkaar. De oudste, geboren in 1954, is het meest serieus, met vouwen langs de mondhoeken en de oplettende blik van de onderwijzeres. Ze maakt in het openbaar altijd een vriendelijke, maar een beetje verkrampte indruk. Haar zeven jaar jongere zus heeft een vrolijke uitstraling, een lach om de mond en een natuurlijke manier van omgaan met andere mensen. Allebei zijn ze vastberaden, volgen hun eigen koers en voelen zich in de politiek als een vis in het water. Angela Merkel, CDU, en Hannelore Kraft, SPD.

Bij de deelstaatverkiezingen in Noordrijn-Westfalen (NRW) boekte Kraft een week geleden een klinkende overwinning op de CDU en werd dus opnieuw minister-president. Diezelfde avond overstelpten de media haar natuurlijk al met de vraag of ze naar Berlijn zou vertrekken om volgend jaar bij de parlementsverkiezingen de strijd aan te binden met Angela Merkel. Kraft schudde steeds lachend haar hoofd en zei dat ze in NRW zou blijven, waar de kiezers immers zo’n groot vertrouwen in haar hadden uitgesproken.

Maar we weten allemaal hoe dat kan gaan; de tijd maakt alles vloeibaar, en zeker politieke beloftes. De ster van Hannelore Kraft rijst met de week. Uit een opiniepeiling van het bureau YouGov, in opdracht van het weekblad Die Zeit, blijkt nu dat maar liefst 43 procent van alle Duitsers haar graag als Bondskanselier zou zien. Merkel ligt met 34 procent ver bij haar achter. In Krafts eigen deelstaat NRW vindt zelfs 50% haar de meest geschikte kanselier, dus haar vertrek zou daar op weinig weerstand stuiten.
In haar partij, de sociaaldemocraten, staat ze met 24% eveneens aan de top, al moet ze die eer delen met twee andere kandidaten: de voormalige bewindslieden Steinmeier (18 %) en Steinbrück (14%). De huidige SPD-leider, Gabriel, moet genoegen nemen met 8 procent, maar er is dus keus genoeg. De CDU-top ziet dat met lede ogen aan, want bij de christendemocraten is het treurig gesteld met eventuele opvolgers van Angela Merkel. Kroonprins Zu Guttenberg is in maart vorig jaar afgeserveerd na een plagiaat-affaire en afgelopen week ontsloeg Merkel onverwacht de minister van Milieu, Röttgen, na diens vernietigende nederlaag in diezelfde NRW-verkiezingen, waar hij als lijsttrekker van de CDU optrad.

De SPD doet het goed in de peilingen, maar Steinmeier, Steinbrück en Gabriel hebben de kiezers weinig verrassends te bieden. Dat is het zwakke punt en daar kan de CDU garen bij spinnen. Maar als Hannelore Kraft besluit de NRW te verruilen voor de landspolitiek in Berlijn, is dat een ander verhaal. De politieke aantrekkingskracht van de SPD, gekoppeld aan een nieuw gezicht, dat is gevaarlijk voor de CDU. Als Merkel zou besluiten een derde periode in te gaan legt ze het waarschijnlijk af tegen Kraft.

Er is in mijn ogen maar één kandidaat die tegen Kraft is opgewassen, en dat is Ursula von der Leyen, de CDU-minister van Sociale Zaken. Een ervaren en handige politica met heldere opvattingen en moeder van maar liefst zeven kinderen. Dat wordt een verkiezingsstrijd tussen twee gekwalificeerde vrouwen. Uniek in Europa, en echt iets om naar uit te kijken.

Dit e-mailadres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit te kunnen bekijken