Op 4 april jongstleden werd de lezer van de grootste ochtendkrant van Nederland blij wakker geschud met de kop dat Wilders dit jaar de btw in juni niet wil laten heffen. Even dacht ik aan een te late 1-aprilgrap. Maar nee hoor, het bleek het eerste voorstel te zijn van een nieuw 10-puntenplan van de onderbuikspreker des vaderlands.
Nou ja, wat heet nieuw? De andere punten waren zelfs voor Geert’s favoriete krant geen voorpaginanieuws.

Chinese alchemisten, op zoek naar het levenselixer, hebben zo’n duizend jaar geleden het buskruit uitgevonden. En leverde vuurwerk op, dat al snel werd doorontwikkeld tot oorlogstuig. Een paar eeuwen later bereikte dit product van oosterse innovatie Europa. Het vuurwerk groeide uit tot een kleurig licht- en lawaaispektakel. In ons land mag het tegenwoordig (behalve als professioneel vuurwerk tijdens speciale festivals of evenementen) als consumentenvuurwerk alleen met Oud en Nieuw worden afgestoken. Binnen Europa zijn wij, met zo’n 4 euro aan vuurwerk per hoofd van de bevolking, de absolute koploper bij deze traditie.

Zo, de ploeg van Rutte-II is beëdigd. Acht ministers zelfs twee keer, één keer echt voor de RTL en één keer als toneelstukje (zoals de Majesteit hoorbaar zei) omdat de NOS nog niet klaar was. Aardige geste jegens de publieke omroep die het toch al moeilijk genoeg krijgt. Enfin Rutte kan aan de slag. En je kunt Mark niet verwijten dat hij geen risico durft te nemen. Na het mislukte avontuur van een gedoogconstructie met Wilders, waagt hij zich nu aan een coalitie waarvan we vroeger zouden zeggen: twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen!

De verkiezingskoorts loopt op. De puntenslijpers hebben nog minder dan een week om de rode potloden te slijpen, maar intussen zien we dagelijks wat de peilers hebben gepeild. Een Leidse politicoloog heeft zelfs de Peilingwijzer ontwikkeld. Meng een paar ons Ipsos Synovate, een scheutje EénVandaag, een theekopje TNS NIPO en een stevige soeplepel Maurice de Hond in een wiskundig modellenpapje en we hebben een geurig bord peilinghutspot op tafel staan. Snel opeten, want morgen smaakt het weer anders.
Om ons bij de les te houden debatteren lijsttrekkers zich hees op onze flatscreens. Stevig getraind door spin doctors en zorgvuldig gekleed door stylisten, proberen ze concurrenten de loef af te steken en onzichtbaar zwevende kiezers voor zich te winnen door zich te profileren als redder in de nood, verlosser uit de hel. Want verkiezingen in crisistijd worden traditioneel beheerst door angst en onzekerheid. En voor zover we ons nog niet genoeg bedreigd voelen, sommen stemmingmakende media die bedreigingen graag voor ons op: straattuig, loslopende criminelen, vreemde culturen, Brusselse bureaucraten, falende overheden, jokkende en draaiende politici. Sartre schreef het al: De hel? Dat zijn de anderen!

Intussen worden we sufgepeild en platgebombardeerd met uitkomsten die geen verkiezingsuitkomsten zijn, maar die wel de stemming op 12 september beïnvloeden. Pas dan weten we op wie de gepeilden, de niet-gepeilden en de huidige veertig procent weet-nog-nieters, in het broeierige stemhokje hun stem hebben uitgebracht. Pas dan weten we hoe de kiezer de macht heeft verdeeld. En daarna zal de winnaar partners moeten zoeken om het coalitiebed mee te delen. Al die dappere lijsttrekkers weten immers dat ze het in hun eentje nooit kunnen redden, dat hun partijwijn onvermijdelijk zal worden versneden met die van anderen.

Dus, beste medeburger, of je nou zweeft of niet: laat je niet sufpeilen, maar ga straks dat hokje in, pak het rode potlood, maak je keuze en STEM.
Op 12 september ben jij aan zet. As het coalitiespel eenmaal is begonnen sta je weer voor lange tijd langs de zijlijn en ben je hooguit peilvee.

Terwijl onze jongens en meisjes zich in Londen uit de naad werkten om ons land de dertiende plaats op de lijst van Olympische penningen te geven (chapeau!), ontstond hier te lande plotseling oproer tegen de Dertiende Penning. Mini-oproer, want het gaat om Kamerik, een dorp in de gemeente Woerden. Twitteraars twitterden massaal over de zoveelste nieuwe taks van de graaigrage (r)overheid. Iets te kort door de bocht, want het gaat hier niet om een belasting, maar om een raar overblijfsel uit de middeleeuwen.

In het ‘Sticht Utrecht’ oefenden in die tijd de bisschoppen van Utrecht als vorst de landsheerlijkheid uit. Het Sticht omvatte ruwweg de huidige provincies Utrecht, Overijssel en Drenthe en de stad Groningen. In Groningen ontwikkelde zich rond 1300 het recht van de Tiende Penning (niet te verwarren met de veel latere Tiende Penning van Alva) en in de veengebieden tussen Abcoude en Kamerik de Dertiende Penning. De bisschoppelijke vorst kreeg daarmee het recht op een tiende of een dertiende deel (10 procent of 7,7 procent) van de waarde van onroerend goed bij doorverkoop aan volgende eigenaren. Dat recht werd vermeld in de opeenvolgende verkoopaktes van onroerend goed, en is een beetje te vergelijken met het recht dat een jachthaven heeft op een percentage van de verkoopprijs van je bootje dat daar zijn ligplaats heeft.

Na de reformatie kregen eerst de Staten van Utrecht het recht van de Dertiende Penning, en daarna een reeks particuliere landeigenaren. Zo kwam het recht in Kamerik, in de jaren negentig van de vorige eeuw, terecht bij de Stichting Beheer Kasteel Renswoude, een stichting van de adellijke ‘Stichtse’ familie Taets van Amerongen. Een paar jaar eerder was een wet ingevoerd die de Dertiende Penning toestaat tot 2015 (overigens werd daarbij het tarief verhoogd tot 11 procent). Dus de Stichting kon nog geruime tijd doorgaan met innen.
In 1994 besloten boze inwoners van Kamerik, tijdens een protestbijeenkomst in dorpshuis ‘De Schulenburg’, naar de rechter te stappen. Het was niet de eerste rechtsstrijd over de Dertiende Penning en het zou ook niet de laatste worden. Naar verluidt heeft de stichting een tijd lang geen gebruik gemaakt van haar recht van de Dertiende Penning. Maar nu de stichting in geldnood schijnt te verkeren, wil zij nog snel een graantje meepikken door tot 1 januari 2015 de Dertiende Penning op te eisen bij verkoop van onroerend goed. Zeker in de huidige onroerendgoedmarkt zijn de rapen in Kamerik gaar.

Je kunt je intussen afvragen of deze familiestichting geen andere oplossing voor de bekostiging van het achterstallig onderhoud van haar kasteel kan vinden. Bijvoorbeeld door het fraaie optrekje tijdelijk tegen vergoeding ter beschikking te stellen als decor voor een sappige tv-soap. Lord and Lady Carnarvon hebben dat per slot van rekening ook gedaan toen hun riante Highclere Castle dringend aan onderhoud toe was. En dat is nu het decor voor de populaire BBC-serie Downton Abbey. Een sympathieke oplossing die heel wat minder gezeur geeft dan het innen van de Dertiende Penning.

De koerier van onze Kunduz-coalitie had nog maar net de brief met het Lenteakkoord afgegeven bij de Europese Commissie, of in Haagse kringen begon het geruzie over de houdbaarheid van dat akkoord na de verkiezingen van 12 september. Intussen zijn we een paar maanden verder. Binnen de politieke partijen is de slag geleverd om de fel begeerde plaats op de kieslijst. Wie niet grommend en wondenlikkend van het toneel is afgevoerd, heeft nu de dankbare taak om op straathoeken te flyeren of tijdens spreekbeurten verkiezingsprogramma’s uit te venten. De titels van die verkiezingsprogramma’s blinken meestal uit door vaagheid. Leuke puzzel voor een regenachtige zomerdag. Welke titel hoort bij welke partij: IEDEREEN - VOOR DE VERANDERING - EN NU VOORUIT - NEDERLAND STERKER & SOCIALER - HOU VAST AAN JE IDEALEN - NIEUW VERTROUWEN – DAAD BIJ HET WOORD - NIET DOORSCHUIVEN MAAR AANPAKKEN - 50PLUSPUNTEN - GROENE KANSEN VOOR NEDERLAND - HÚN BRUSSEL, ÓNS NEDERLAND. Die laatste is makkelijk te raden. Het is de titel van het programmaboekje van de PVV. Voordat je aankomt op het achterblad met afbeelding van de zelfgekozen Leider, moet je 53 bladzijden doorworstelen vol angstige toekomstbeelden en tirades tegen ‘Brussel’: de schuld van alles. Voor wie dit te tijdrovend vindt is er een tv-spotje waarin de redder des vaderlands je in Jip-en-Janneke-taal probeert wijs te maken dat we direct uit de EU en uit de Euro moeten. Gulden terug, kwartje van Kok terug, en (tussen de regels door) grensbewaking van de Dollard tot Cadzand. Simplisme als opium voor het angstige volk.

De andere verkiezingprogramma’s zijn wat genuanceerder. De VVD en de SP (de partijen die op dit moment in de peiling van Maurice de Hond met 31 en 32 Kamerzetels aan top staan) zien alle twee een rol voor Europa. Ze willen beide minder nationale soevereiniteit aan Brussel afstaan (zeker op het punt van belastingen), maar voor de rest verschillen zij, al naar gelang hun aard, van mening over de weg die Europa moet gaan. De VVD wil een ‘Nederlandser Europa’ dat zich beter aan de (immigratie- en euro-)regels houdt, minder geld van Nederland vraagt en betere marktcondities voor het bedrijfsleven schept. De SP is voorstander van een Europa dat niet is gericht op neoliberale politiek, maar meer op veiligheid, solidariteit en milieu. Dat levert niet veel lijm voor een toch al nauwelijks denkbare coalitie met deze twee frontrunners.

Intussen tekenen zich nieuwe financiële problemen af in een paar zuidelijke lidstaten van de EU en dreigt (alweer) een vertrek van Griekenland uit de Eurozone. Hartige hapjes voor flyerende en twitterende politici in de aanloop tot de slag om het Haagse paarse pluche. Geniet nog maar even van de lang verwachte zon!

Na zeven weken Catshuisstilte barstte vorige week zaterdag de bom. Uit de verhalen die de pers uit de zoveelste hand verzamelde zou je kunnen opmaken dat het een tijdbom is geweest. Het boterde al lang niet meer binnen de gedoogcoalitie. En het werd nog erger toen Rutte, Verhagen en Wilders zich met hun secondanten terugtrokken in het toenmalige huis van dichter-politicus Jacob Cats om een miljardenbezuiniging uit te onderhandelen. Kort daarna verliet Brinkman de PVV-fractie uit ongenoegen over het autoritaire partijregime van Wilders. In de heilige peilingen begon de PVV-aanhang te dalen. Wilders werd nog narriger dan hij al was.
Na heibel in het Limburgse Statencollege over een lunch met de Turkse president en wat gerommel in zijn eigen fractie besloot hij, naar zijn zeggen omwille van Henk en Ingrid, op te houden met gedogen. De verwijten vlogen over en weer, maar veel tijd was er niet. Binnen een paar dagen moest een plan naar Brussel worden gestuurd om ons begrotingstekort binnen de perken te houden. Perken die Nederland zelf vanaf 1992 te vuur en te zwaard heeft verdedigd. Toen Frankrijk en Duitsland het 3% plafond overschreden, eiste Nederland dat Brussel directe strafmaatgelen zou nemen. En we gingen nog harder tekeer toen bleek dat zondigende zuidelijke lidstaten zelfs nooit te biecht waren gegaan in Brussel. Maar oh jee, toen plotseling duidelijk werd dat we zélf orde op zaken moeten stellen, richtten de pijlen zich op dat bemoeizuchtige Brussel. Hoe dubbel kan je denken?

Het was Jan Kees de Jager die het zaakje uit het slop trok. Struinend door de gangen van het Kamergebouw mobiliseerde hij de Kunduz-coalitie die indertijd de Nederlandse politiemissie naar die Afghaanse provincie aan een Kamermeerderheid hielp. Verlost uit de ijzige greep van Geert de Grote Gedoger tekende zich voorzichtig een Haagse lente af. En zowaar, met steun van Pechtold, Sap en Slob lukte het een aangepast bezuinigingsplan naar Brussel te sturen. Maar er zal nog heel wat reuring ontstaan voordat het vage bezuinigingsakkoord is uitgemond in wet- en regelgeving. Het zwaartepunt van de plannen ligt immers bij verhoging van de belastingdruk (hogere BTW en accijnzen, afschaffing van de onbelaste reiskostenvergoeding, gefaseerde vermindering van de hypotheekrenteaftrek en een nog onduidelijke eenmalige heffing op ‘topinkomens’), bevriezing van ambtenarensalarissen en snellere verhoging van de AOW-leeftijd. De prille Haagse lente zal overgaan in een hete verkiezingszomer, gelardeerd met een EK-Voetbal en Olympische Spelen.
Pas na 12 september zal blijken welke coalitie kans van slagen heeft.

Buiten bereik van de media en het parlement zitten Rutte en Verhagen al een paar weken met Wilders aan tafel in het Catshuis. Nederland moet binnenkort aan ‘Brussel’ melden of het volgend jaar zijn begrotingstekort zal hebben teruggebracht tot drie procent van ons nationaal inkomen. Daarvoor zijn bezuinigingen nodig. Tien miljard extra bezuinigingen bovenop de maximaal achttien miljard waarvoor VVD en CDA indertijd toestemming hebben gekregen van gedoogpartner PVV. Nog grotere bezuinigingen passen niet in het plaatje van de PVV, dus je kunt er donder op zeggen dat Grote Gedoger Geert op weg was wat wisselgeld te innen om zijn achterban tevreden te stellen. En laat nou net op dát moment een van zijn fractieleden de politieke vrijheid verkiezen boven het autoritaire en xenofobe regime van de leider van de Partij Voor de Vrijheid. De start van Brinkman als eenmansfractie in de Tweede Kamer (door de een bestempeld als een heroïsche daad, door de ander als verraad) heeft het kabinet Rutte in één klap gemaakt tot een echt minderheidskabinet. Leverde het indertijd gesloten gedoogakkoordje met de PVV als grootste oppositiepartij nog een beetje de schijn op van een soort ‘meerderheidskabinet op hoofdpunten’, intussen weten Mark en Maxime dat ze de boer op zullen moeten om meer dan de helft van de Tweede (en de Eerste) Kamer achter zich te krijgen. Daarmee wordt ’s lands bestuur niet stabieler, maar wellicht wel transparanter en zelfs democratischer dan tot nu toe het geval was.

Stel even dat er in 2010 een meerderheidskabinet VVD-CDA-PVV was gekomen. Dan zou dat meerderheidskabinet comfortabel kunnen blijven zitten tot de volgende verkiezingen in 2014 of totdat een of meer dissidenten uit die coalitie, tezamen met de voltallige oppositie, het vertrouwen in dat kabinet opzegt. Niets bijzonders. Dat is al vaker gebeurd. Als er in 2010 een gewoon minderheidskabinet VVD-CDA was gekomen, dan had dat kabinet voor ieder wetsvoorstel moeten proberen een deel van de oppositie in de Tweede Kamer zo ver te krijgen dat er een Kamermeerderheid te vinden is die het voorstel aanneemt. Dat is natuurlijk allerminst comfortabel voor zo’n kabinet, maar het levert wel een transparant democratisch proces op. Die rare gedoogconstructie van de afgelopen anderhalf jaar is noch transparant, noch democratisch te noemen. De PVV heeft in feite als bevoorrechte oppositiepartij comfortabel meegeregeerd zonder verantwoordelijkheid te dragen en daarmee heeft Geert de VVD en de CDA, al dan niet in achterkamertjes, in gijzeling gehouden.

Natuurlijk wil een deel van de oppositie nu bloed zien en klinkt uit die hoek de roep om nieuwe verkiezingen. Maar daarvoor is wel iets meer nodig. Dat VVD en CDA eigener beweging de stekker eruit trekken is niet aannemelijk. Beide partijen willen het bestuur in deze turbulente tijden niet uit handen geven, en dat getuigt van verantwoordelijkheidsgevoel. Maar het getuigt evenzeer van politieke realiteitszin. De VVD blijft de grootste in de peilingen en kan dus alleen maar verliezen, de CDA staat in de peilingen op acht zetels verlies en hun achterban heeft traditioneel meer sympathie voor doorzettende dan voor vluchtende bestuurders. Door het vertrek van Brinkman staat de PVV echter niet alleen in de peilingen op drie zetels verlies, maar heeft zij ook haar macht als meeregerende gedoogpartij verloren.
De gedoogcoalitie vertoont een onherstelbare scheur. Het wordt dus de hoogste tijd om de dialoog tussen het minderheidskabinet en de volksvertegenwoordiging weer snel terug te brengen naar waar die thuis hoort: het parlement.