|
Ode aan Harry - maar met Den Haag had hij niks |
|
|
|
Frans Kok
|
|
dinsdag 02 november 2010 |
Slechts een enkele keer daalde de vorst der letteren af naar Den Haag. Meestal met zijn vriend Hans van Mierlo. Minzaam, maar wel geïnteresseerd, bekeek hij dat politieke gedoe. Maar in zijn werk speelde het nauwelijks een rol. Eigenlijk vond hij Den Haag en de politiek iets van spielerei voor hobbyisten. Hijzelf had een bredere blik: de wereld, de wetenschap, het omniversum en zijn boeken.
De eerste keer dat hij naar Den Haag ging was in 1951, toen hij voor sluitingstijd zijn inzending voor de Reine Prinsen Geerligsprijs moest inleveren. Op de valreep had hij zijn roman Archibald Strohalm voltooid. Maar hoe dat af te leveren in Den Haag? Hij kreeg een vriendje zover zijn sportauto af te staan (zijn eigen Triumph kon hij zich pas later permitteren) en met 160 km scheurden ze richting Hofstad. Vanzelfsprekend won hij de prijs.
A star was born.
In de Provo-tijd was hij een geïnteresseerde meeloper, maar dan vooral door zijn boezemvriend Hein Donner. Bericht aan de Rattenkoning was het resultaat. Later volgde Cuba, met foto’s van Fidel Castro - zal hij er zaterdag zijn op Zorgvliet? Maar vooral de prachtige plaat van Harry in zwembroek op een chique terras in Havana, ogenschijnlijk lezend in een filosofisch tijdschrift, maar uit een ooghoek kijkend naar twee fraaie dames in bikini.
Politiek? Den Haag? Nee, dank u zeer. Ik ben met iets belangrijks bezig.
Harry was een Haarlemmer. De stad van Busken Huet en Bomans en sociëteit Teisterbant. Pas later ging hij naar Amsterdam. Dat wil zeggen, hij streek neer op het Leidseplein. Zijn habitat was beperkt. Het Americain (‘telefoon voor de heer Mulisch’), de Kring, Mirafiori, later de Garage en de PC Hooft, dat was het wel. Zomers drie weken naar het Lido in Venetië. En af en toe Berlijn. Hij was geen reiziger als Cees Nooteboom.
Maar zijn actieradius was groot.
In zijn hoofd. In de tijd. In zijn uitstraling. In zijn werk.
Dit e-mailadres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit te kunnen bekijken
|
|
|
Instelling kernkabinet effectiever dan minder ministeries |
|
|
|
Frans Kok
|
|
zondag 22 augustus 2010 |
Volgens uitgelekte berichten zouden VVD en CDA het eens geworden zijn over een flinke vermindering van het aantal ministeries. Het nieuwe kabinet zou slechts 11 ministers tellen in plaats van 15, zoals nu. VROM en V&W gaan fuseren, evenals Economische Zaken en Landbouw. Ontwikkelingssamenwerking verdwijnt als aparte eenheid, evenals Gezinszaken. Weinig mensen zijn tegenstander van een kleinere overheid. De vraag is alleen of een verkleining van het aantal ministeries veel zoden aan de dijk zet. Het haalt veel overhoop en kost ook geld. En, wat is precies het doel van zo’n operatie. Gebeurt het onder de noemer van bezuinigen of van grotere efficiency?
Tot dusver is de maatregel vooral gepresenteerd als een kans om te bezuinigen. Dat is niet vreemd: de staat van de schatkist dwingt daar toe. Vooral de VVD zet hoog in: maar liefst 4 miljard moet de inkrimping van het overheidsapparaat opleveren. Niet voor niets maakte het voorstel deel uit van de tegenbegroting van de VVD in 2009. Maar tegelijk wordt gesuggereerd dat de overheid per definitie slagvaardiger wordt als het aantal departementen afneemt. Bij beide punten kunnen grote vraagtekens worden gezet. Enige efficiency-winst zal het zeker opleveren, maar de bedragen die de VVD noemt zijn volstrekt onrealistisch.
Meer heil valt te verwachten van een andere optie, die in Nederland nog zelden is beproefd: het creëren van een kernkabinet van 5, hooguit 6 bewindslieden. Dit kernkabinet bestuurt het land op hoofdlijnen en heeft ook de tijd en de politieke macht om gezamenlijk de koers uit te zetten. De uitvoering van het beleid en het managen van het departement laat het kernkabinet over aan de ‘gewone’ ministers en de staatssecretarissen. De voordelen zijn duidelijk: het zou het einde betekenen van het huidige, omslachtige systeem van collectief bestuur. Bijkomend voordeel: het ritueel van de lange, vrijdagse kabinetsvergaderingen kan definitief tot het verleden behoren.
|
|
Lees meer...
|
|
|
Daniel Schorr, reporter aan het Hof |
|
|
|
Frans Kok
|
|
zondag 08 augustus 2010 |
Alleen NRC Handelsblad had een piepklein berichtje: journalist Daniel Schorr overleden. Niet eens van een eigen redacteur, maar geplukt van Associated Press. Het stukje maakte melding van zijn meer dan zestig jarige loopbaan als internationaal reporter, waarvan 23 bij CBS News. Hij had als eerste een interview met Chroesjtsjov en speelde een grote rol in het Watergate schandaal en de val van Nixon. Maar met geen woord repte de NRC van zijn jarenlange verblijf in ons land als correspondent en zijn wereldprimeur over Greet Hofmans en de diepgaande crisis aan het Nederlandse Hof. Zou de buitenlandredactie van de NRC zijn klassieken niet meer kennen?
Schorr had al vier jaar vóór Der Spiegel lucht gekregen van Juliana’s pacifistische opvattingen en de funeste invloed van ‘Rasputin’ (zo noemde hij haar) Greet Hofmans. Prins Bernhard had hem ook persoonlijk op de hoogte gesteld van allerlei nadere bijzonderheden. Hij interviewde een aantal betrokkenen en wist ook toegang te krijgen tot Greet Hofmans en schreef zijn wereld-primeur voor Life Magazine. Maar het artikel verscheen nooit. De Nederlandse regering had er lucht van gekregen en zette de uitgever van Time en Life, Henry Luce, met succes onder druk het niet te publiceren. Dat gebeurde door dr. H. Boon, een vriend van Daniel Schorr uit de VS, maar toen ambassadeur in Rome. Die arrangeerde dat hij bij een diner naast Henry Luce kwam te zitten en schetste in apocalyptische termen de schade voor het westelijk bondgenootschap als het artikel zou worden gepubliceerd.
Daniel Schorr, die in 1946 als journalist in Nederland was beland, versloeg na zijn mislukte primeur nog de watersnoodramp in 1953, werd overgeplaatst naar Washington en maakte daar verder furore. Prins Bernhard had in 1956 meer succes via Sefton Delmer van de Daily Express. Ook die krant publiceerde het verhaal niet, dankzij eigenaar Lord Beaverbrook, totdat het (via Delmer) in Der Spiegel verscheen. In de Nederlandse kranten, op De Waarheid na, had tot dat moment geen letter gestaan over de diepgaande constitutionele crisis. De hoofdredacteuren, voorzover al op de hoogte, waren door de regering onder leiding van een bangig opererende Drees, collectief gemuilkorfd. Dat kon toen nog.
Schorr publiceerde in 2001 zijn memoires onder de titel: Staying Tuned. Zijn belevenissen met het Nederlandse Hof beschrijft hij in het hoofdstuk met de fraaie titel The Queen, the Faith Healer and I. Hij was een vakman van een uitstervend soort.
|
|
|
Elk nadeel heb zijn voordeel |
|
|
|
Frans Kok
|
|
maandag 12 juli 2010 |
Het wetenschappelijk discours over de Oranje-nederlaag in 1974 en 1978 is nog volop gaande. Geleerden uit binnen- en buitenland buigen zich met regelmaat over de vraag waarom we na de 1-0 zo apathisch speelden en Cruyff uit vorm was. Om maar te zwijgen over de bal op de paal in ’78. Dat was anders geweest als we gewonnen hadden. Dan zouden we alleen alleen jubelen over de halfgod die het beslissende tikje gaf.
Succes is saai vergeleken bij een bloedstollende nederlaag.
Als Robben de bal 5 centimeter hoger gestift had, waren we nog weken dronken geweest van geluk en hadden vele woonboten het niet overleefd. We waren nog arroganter geworden en echt gaan denken dat we de beste voetbalnatie zijn.
Gelukkig heeft Iniesta ons dat lot bespaard. We zijn weer terug op aarde en de oranje slierten, die anders tot carnaval waren blijven hangen, verdwijnen met spoed in de kliko.
De echte discussie kan nu een aanvang nemen. Waarom weigerde de scheids hardnekkig om van Bommel en de Jong de rode kaart te geven? Waarom werd van Persie niet gewisseld, die in alle 7 wedstrijden volstrekt faalde als spits? Waren we wel kampioen geworden als van Nistelrooij in zijn plaats had meegespeeld? Had Robben wel of niet recht op een penalty?
Voor de komende decennia voldoende stof tot nadenken en een breed maatschappelijk debat. Want voetbal is leuk. Vooral om te praten over de vraag wat nu precies verkeerd ging.
|
|
|
THE ECONOMY, STUPID! |
|
|
|
Frans Kok
|
|
donderdag 27 mei 2010 |
Het was een verassende zet van Wouter Bos om in deze warrige tijden de professorale en betrouwbare Job Cohen naar voren te schuiven als Pvda-leider en kandidaat-premier. Prompt steeg de Pvda flink in de peilingen. Job Cohen zou die middelmatige Balkenende met gemak uit het Catshuis verdrijven. Helaas voor de Pvda, dat gaat niet gebeuren. Job blijkt het vak gewoon niet te beheersen. Debatteren kan hij niet. Maar wat erger is: hij weet niets van economie. En dat is een onoverkomelijk manco.
It’s the economy, stupid! Dat kreeg Bush sr. van alle kanten te horen toen hij bezig was met zijn (verloren) campagne tegen nieuwkomer Clinton in 1992. Bush speelde de staatsman en vergat dat de kiezers in eerste instantie bezorgd zijn over hun baan, hun pensioen en het onderwijs voor hun kinderen. Wouter Bos is een expert op die onderdelen. Job Cohen niet. En het is nu te kort dag om die kennis bij te spijkeren. Bovendien heeft hij zwakke adviseurs. Zij zijn het die hem telkens op het verkeerde been zetten. Wat hij nodig had en heeft is een gedegen financieel expert en geen wat chaotische fysicus als Diederik Samson, die nooit met dat bijltje heeft gehakt.
|
|
Lees meer...
|
|
|
Engeland wordt bijna een gewoon land |
|
|
|
Frans Kok
|
|
dinsdag 11 mei 2010 |
Het was eeuwenlang een vertrouwd beeld: de regeringsleider die de verkiezingen verloor, diende de volgende ochtend Downingstreet 10 leeg op te leveren. Alle nadelen van het disctrictenstelsel ten spijt, duidelijkheid was troef. Engeland zat nooit lang in onzekerheid wie het land regeerde.
Dat is nu wel anders. Het is vermakelijk te zien hoe Engelsen reageren op het feit dat geen enkele partij de meerderheid heeft. Ze schudden ongelovig hun hoofd als ze horen dat het nog wel dagen, misschien wel een week kan duren voordat bekend is wie de nieuwe prime minister wordt. En dat er achter de schermen harde coalitie-onderhandelingen worden gevoerd over programma en ministersposten. En dat het vreemde woord coalitie betekent dat er concessies moeten worden gedaan. Most unusual.
De tijd van twee grote politieke blokken is definitief voorbij. Niet langer meer upperclass versus lower class, of upstairs/downstairs. Engeland wordt bijna normaal, met een gedifferentieerd politiek landschap. Zelfs de eerste groene afgevaardigde heeft zijn intrede gedaan. En de bejubelde Nick Clegg staat nu voor het blok. Moet hij Labour steunen, wat zijn voorkeur heeft, zeker nu Gordon Brown opstapt, of helpt hij Cameron aan de broodnodige extra zetels? Dilemma’s waar partijen in andere landen (neem D66) regelmatig mee worstelen.
Het tekent de verandering die Engeland de laatste jaren heeft ondergaan. Met dank aan Tony Blair die het land heeft opengegooid en voorgoed een einde heeft gemaakt aan de oude tegenstelling: vakbonden versus (hogere) middenstand. En ook met dank aan David Cameron, die met succes het imago heeft gevestigd van een doortastende yup, die effectiviteit stelt boven ideologie. En het milieu heeft omarmd, net als zijn vriendje Boris Johnson, de flamboyante burgemeester van Londen. En tenslotte met dank aan Nick Clegg. Een halve buitenlander die zijn talen spreekt en niet panisch wordt als het woord Brussel valt of de euro.
Nu moet het districtenstelsel nog bij het vuilnis. Of dat lukt, is nog niet zeker. Er zijn tenslotte grenzen aan het tempo waarin Engeland verandert. En het heeft ook wel zijn charme: dat gevecht om huis aan huis stemmen te winnen van buurtbewoners, compleet met wekelijks spreekuur voor al uw noden en verlangens. Maar om de steun van Clegg te winnen zal het wel uitdraaien op een compromis. Ook zo’n raar on-Engels woord. The times, they are a-changin', indeed!
|
|
|
Wie is de baas bij NRC Handelsblad? |
|
|
|
Frans Kok
|
|
donderdag 29 april 2010 |
|
Het plotselinge aftreden van Birgit Donker als hoofdredacteur van NRC Handelsblad is nog steeds met veel mist omgeven. Officieel was een verschil van mening binnen de directie de reden. Het zou gaan om de journalistieke autonomie en de redactionele zeggenschap over andere uitgaven dan de dagelijkse kwaliteitskrant. Tegelijk haastte iedereen zich te verklaren dat die autonomie geen moment in gevaar was en dat het redactiestatuur onverkort overeind stond. Maar wat is dan het probleem? Bij elke krant is wel eens een gezonde discussie over de koers en de verkoopcijfers. Hier is kennelijk meer aan de hand. Het gaat om de vraag: wie is de baas? Media-ondernemer Derk Sauer of de redactie?
Vreemd is wel dat de lezers van NRC Handelsblad volstrekt in het ongewisse worden gelaten. Zou het een conflict bij Shell of de FNV betreffen, dan stonden de kolommen vol. Nu, drie dagen later, zwijgt de krant nog steeds in alle talen. Op een wollige mededeling van Birgit Donker na en een zouteloze verklaring van de anders zo strijdbare redactie. Weten zij ook niet wat er aan de hand is, of ligt het zo delicaat dat iedereen beschaamd zijn mond houdt? Is het teveel moeite om één redacteur aan te wijzen die mandaat krijgt om onafhankelijk de kwestie te volgen en de lezers een beetje wijzer te maken?
Birgit Donker gaat in dit bizarre gevecht niet geheel vrijuit. Zij had nooit toe moeten treden tot de directie en zeker niet in een minderheidspositie. Daarmee geef je je onafhankelijke positie al bij voorbaat op. Een positie die bij NRC Handelsblad altijd ijzersterk was. De hoofdredacteur was de baas. De directie ging over de bezorging en het type drukpers. En stelde jaar in jaar uit het redactiebudget vast, dat met hetzelfde ritme steevast fors werd overschreden.
Die idyllische tijd zonder veel concurrentie, hoogstens op ideologisch gebied, is echter verleden tijd.
|
|
Lees meer...
|
|
|
Joseph Luns en Prins Bernhard, een gelijkgestemd duo |
|
|
|
Frans Kok
|
|
zondag 28 maart 2010 |
|
De levens van Joseph Luns en Prins Bernhard vertonen verbluffende parallellen, zeker in de eerste 30 jaar. Uit hun recent verschenen biografieën blijkt dat hun carrières volstrekt gelijk opliepen. Ze waren precies even oud (zomer 1911), ze gingen beiden rechten studeren met matig resultaat. Ze werden in mei 1933 lid van de Nationaal Socialistische partij. Beiden legden dat lidmaatschap vrijwel gelijktijdig neer in 1936, om dezelfde opportunistische reden. Weinig intellectuele diepgang, maar beslist snel van begrip en vol levenslust. Geen sporen verdiend in de krijgsmacht en mede daardoor een levenslange fascinatie voor decorum, uniformen en eremedailles.
Ik had even het visioen het duo te zien flaneren op de Berlijnse Kurfürstendamm, waar ze beiden in de jaren dertig studeerden. Op weg naar de champagne en vooral naar dames met geld, het liefst van adellijke huize. Lachend, een anjer en het partijspeldje in de revers van hun smetteloze kostuums.
Helaas, er zit drie jaar tussen. Luns had wat langer over zijn studie gedaan dan Bernhard. Ze hebben elkaar in Berlijn niet ontmoet. Ze begonnen dus na die heerlijke Berlijnse tijd niet tegelijk aan hun eerste baantje: een op voorspraak van relaties in de schoot geworpen stageplaats, resp. bij IG Farben en BuZa.
Later kwamen ze elkaar wel degelijk tegen. Ze steunden elkaar en bleken goed overweg te kunnen.
|
|
Lees meer...
|
|
|
Bernhard, toch een schavuit van Oranje |
|
|
|
Frans Kok
|
|
vrijdag 12 maart 2010 |
Onlangs werd over het leven van prins Bernhard een voortreffelijke TV-serie vertoond. ‘Schavuit van Oranje’ was de titel. Ging die term niet wat te ver? Goed, aan het eind van zijn leven had hij van alles opgebiecht: bastaardkinderen en nog zo wat. En ook de Lockheed affaire waren we nog niet vergeten. Maar, schavuit suggereert dat hij consequent niet wilde deugen. Was dat ook zo?
Het antwoord luidt: ja. Het proefschrift van Annejet van der Zijl, dat deze week verscheen toont dat onomstotelijk aan. Bernhard heeft zijn leven lang aan mythevorming gedaan. Fictie en werkelijkheid liepen bij hem voortdurend door elkaar. De laatste feodaal van Europa, noemt zij hem, met sterk anti-democratische trekken. Lid van de NSDAP. ‘Ein leichter Vogel’ die zijn eigen rol voortdurend groter voorstelde dan hij was. Een arrogant en verwend moederskindje. Maar wel charmant. Zo charmant dat Juliana haar leven lang verliefd op hem bleef en hem al zijn strapatsen vergaf.
Van der Zijl is de eerste geweest die de jeugd van Bernhard eens grondig en wetenschappelijk heeft omgespit. Tot dusver was Bernhard altijd zijn eigen bron. Alle journalisten en schrijvers noteerden braaf wat hij opdiste. Van der Zijl schetst een fascinerend beeld van een verloren tijd. Een feodaal systeem van landadel, vaak met grote geldzorgen. De eerste wereldoorlog maakte korte metten met deze kaste. Met de smadelijke vlucht van der Kaiser naar Nederland verdwenen ze van het maatschappelijk toneel. Maar Bernhard had wel zijn wortels in dit oude systeem. En hij was er de man niet naar zich te veranderen. Hij bleef wie hij was. Een landjonker met een hang naar glamour en geld.
|
|
Lees meer...
|
|
|
Wat zou Alex zijn zonder Maxima? |
|
|
|
Frans Kok
|
|
zaterdag 27 februari 2010 |
|
Hij was al 32 jaar. Echt goed richting geven aan zijn leven kon hij niet. Hij reed wel eens auto’s in de sloot. En biertjes liet hij niet staan, zo te zien. Zijn bezigheden waren wat onduidelijk. Zijn karakter ook.
Nederland wist niet precies wat het aan hem had. Geen intellectueel, maar ook geen domme playboy. Iets ertussen in. Onze toekomstige koning, dat was het enige wat min of meer zeker was.
Toen kwam Maxima. Uit het niets op een feestje beland in Sevilla. Une coupe de foudre aan beide kanten. In het geheim elke week naar New York waar consul Bob Hiensch hem en zijn gewapende bewakers met de grootste moeite telkens door de douane moest loodsen.
De rest is bekend. Hij werd een ander mens en Nederland sloot hem, maar vooral zijn vrouw, in de armen.
Wat zou hij geworden zijn zonder Maxima? Die vraag rijst op uit zijn zojuist verschenen biografie. Een soort prins Charles, even beklagenswaardig? En later als koning, duidelijk minder getalenteerd dan zijn moeder? Het antwoord valt niet te geven. Hij is wel veranderd en gegroeid. Opnieuw: dankzij Maxima.
|
|
Lees meer...
|
|
|
Sarah Palin terug op het politieke toneel? |
|
|
|
Frans Kok
|
|
maandag 15 februari 2010 |
|
Zij is slim en charmant. Maar ook wispelturig en eigenwijs. Haar algemene ontwikkeling vertoont grote gaten. Sommigen twijfelen aan haar geestelijke stabiliteit.
Even leek zij van het toneel verdwenen na de nederlaag van haar headhunter John McCain tegen Barack Obama en haar verassende vertrek als gouverneur van Alaska.
Maar vorige week dook ze opeens op als spreker op de Tea Party, een club oer-conservatieve Amerikanen die vinden dat niet alleen de ‘socialist’ Obama het Amerikaanse erfgoed verkwanselt, maar ook de Republikeinse partij.
Niemand twijfelt er intussen aan dat Sarah Palin in 2012 een gooi gaat doen naar de nominatie voor het presidentschap. Maar een recent verschenen boek, Game Change, toont duidelijk aan dat zij daarvoor volstrekt de kwaliteiten mist. Sterker nog, het zou niet minder dan rampzalig zijn.
|
|
Lees meer...
|
|
|
