|
Een Belgisch kiesdistrict als open wond |
|
|
|
Paul van Velthoven
|
|
dinsdag 25 mei 2010 |
|
De nieuwe verkiezingen in België van 13 juni zullen naar alle waarschijnlijkheid de kans op een oplossing van het betwiste tweetalige gebied rond Brussel niet vergroten. De tegenstellingen zullen zich slechts verharden en de kans op opsplitsing van België neemt verder toe.
Dat komt doordat het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde (B-H-V) een open wond vormt in de toch al moeizame relatie tussen Vlamingen en Franstaligen in België. Het herinnert de Vlamingen aan de vernederingen die zij in de afgelopen honderdtachtig jaar in het eens door uitsluitend Franstaligen bestuurde België moesten ondergaan. De vastlegging van de taalgrens in het begin van de jaren zestig en de daarmee gepaard gaande wettelijk vastgelegde vervlaamsing van het openbare leven in Vlaanderen maakten daar na meer dan honderd jaar strijd een eind aan. De Vlamingen werden eindelijk volwaardige burgers in eigen land, maar dat ging wel met het nodige verlies gepaard. Brussel, bij de stichting van België in 1830 nog een stad met een Vlaamse meerderheid, was aan het begin van de twintigste eeuw al behoorlijk verfranst en nu vormen de Vlamingen daar een kleine minderheid van hooguit vijftien procent.
Hetzelfde zou op de lange termijn wel eens kunnen gebeuren in het kiesdistrict Brussel-Halle- Vilvoorde waar de verfransing de laatste decennia zeer snel oprukt. Dat roept bij de Vlamingen de moeizame strijd tegen de verfransing, die tot het verleden leek te behoren, opnieuw in herinnering. Omdat het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde deel uitmaakt van twee gewesten, kunnen de Franstalige inwoners van dit district stemmen op Franstalige lijsten in Brussel. Als apart gewest kunnen de Brusselaars namelijk stemmen op zowel Franstalige als Nederlandstalige partijen. In Vlaanderen en Wallonië bestaat die mogelijkheid niet. Daar is het ofwel Vlaams ofwel Franstalig. Door deze situatie is de invloed van de Franstaligen niet alleen in het Brusselse gewest vergroot, ook in het Vlaamse regionale parlement zijn ze daardoor vertegenwoordigd. Dit zet kwaad bloed bij de Vlamingen wier eigen invloed daardoor wordt afgeremd ten gunste van een voortgaande verfransing.
Het hoogste rechtscollege van België bepaalde al in 2003 dat de situatie in het kiesdistrict B-H-V ongrondwettig is. Een kiesdistrict kan niet deel uitmaken van twee gewesten, zoals nu het geval is. De kwestie moest voordat na 2007 nieuwe verkiezingen zouden worden gehouden geregeld zijn, anders zouden de resultaten daarvan ongrondwettig zijn. Drie jaar lang probeerde Yves Leterme als de leider van de grootste partij, de Vlaamse christen-democraten, een oplossing te bereiken. Hij slaagde niet, omdat hij door de Franstaligen te zeer werd gezien als representant van de Vlaamse partijen. De laatste ultieme poging van rasonderhandelaar Jean-Luc Dehaene dit voorjaar om de kwestie op te lossen eindigde vorige maand in een fiasco. De Franstaligen willen compensaties in de vorm van uitbreiding van het Brusselse gewest. De Vlamingen zijn daar faliekant op tegen omdat ze vinden dat ze in het verleden al genoeg concessies hebben gedaan. Omdat de Vlamingen een meerderheid hebben in het landelijke parlement zouden ze de splitsing eenzijdig kunnen opleggen, maar tot nu toe hebben ze dat niet aangedurfd om een crisis in het regime te voorkomen. Nadat in de afgelopen maand ook Dehaene’s poging mislukt was, hadden de Vlaamse partijen in het parlement opnieuw willen doorzetten, ware het niet dat op het allerlaatste moment belemmeringen van procedurele aard, waarin koning Albert een belangrijke rol speelde, deze beslissende stemming onmogelijk maakten.
De nieuwe verkiezingen die nu voor 13 juni zijn uitgeschreven maken bij gebrek aan een oplossing voor Brussel-Halle-Vilvoorde zo’n crisis in het regime overigens alleen maar waarschijnlijker. Het resultaat zal, omdat ze formeel ongrondwettig zijn, door bepaalde Vlaamse partijen zeker worden aangevochten. Bovendien zullen de hardliners onder de partijen aan Franstalige als Vlaamse kant naar alle waarschijnlijkheid versterkt uit de strijd tevoorschijn komen. De vorming van een nieuwe regering die het B-H-V-probleem moet oplossen zal er niet door vergemakkelijkt worden. Het probleem wordt nog eens vergroot door het feit dat de huidige generatie van Belgische politici aan beide zijden van de taalgrens elkaar niet langer kent. De drie grote politieke families in België (christen-democraten, liberalen en socialisten) werden al vanaf de jaren zestig opgedeeld in Vlaamse en Franstalige partijen. De voormannen kenden elkaar toen nog wel, voor de huidige generatie van politici geldt dat niet langer. De stapsgewijze federalisering van Belgie in de afgelopen veertig jaar heeft het tot een ‘tweelanden-land’ gemaakt zoals de Vlaamse commentator Bart Sturtewagen onlangs opmerkte. Vlamingen en Walen staan op verschillende wijze in het leven. Zij kiezen eigen oplossingen. De Franstaligen zijn de erfgenamen van het België van de negentiende eeuw. Zijn verworvenheden willen ze niet opgeven. Als burgers van België hangen zij het personaliteitsbeginsel aan: zij vinden nog steeds dat ze overal hun (Franse) taal mogen spreken en door de autoriteiten als zodanig behandeld moeten worden. Zie daar de kern van het conflict in B-H-V. De Vlamingen gaan daarentegen uit van het territorialiteitsbeginsel: in Vlaanderen Nederlands, in Wallonië Frans. Het personaliteitsbeginsel van de Franstaligen zet de verhoudingen in België permanent onder druk.
|
