Nog maar een jaar geleden vroeg de Amerikaans-Japanse denker Francis Fukuyama zich af of de democratie eigenlijk niet op de terugtocht was. Leek de opzienbarende voorspelling van de man die twintig jaar eerder na de val van de Berlijnse muur had gezegd dat de liberale democratie als politieke leer van nu af aan overal zou doorbreken niet op zand te zijn gebouwd? Aanleiding voor zijn sombere overdenking was de terugkeer via vrije verkiezingen in februari vorig jaar van de autoritaire leider Victor Janokovitch in de Oekraïne. Dat was de man die nota bene zes jaar eerder tijdens de oranje revolutie uit de macht was verdreven door de heldhaftige Victor Joesjenko die door zijn tegenstanders bijna was vergiftigd. Dit alles leek op de perfecte contrarevolutie tegen de democratie.

En in hoeveel andere landen waren inmiddels hoog gestemde verwachtingen over democratische hervormingen niet op regelrechte teleurstellingen uitgelopen met als meest sprekende voorbeeld de voormalige Sovjet-Unie? Een autocraat als Vladimir Poetin zit daar hecht in het zadel en wel omdat hij op hardhandige wijze na de chaotische periode in de jaren negentig onder Jeltsin de stabiliteit heeft hersteld en de Russische middenklasse een zekere welvaart heeft bezorgd. Nog duidelijker geldt dit voor China waar de bevolking in diezelfde twintig jaar een ongekende welvaart heeft veroverd die niet het gevolg is van democratische hervormingen. Basisbehoeften zoals veiligheid en materiële voorspoed zijn voor het gros van de mensen veel belangrijker dan de behoefte vrijuit over allerlei zaken te oordelen en over van alles mee te kunnen beslissen. ‘Erst kommt dass Fressen und dan die Moral’, zei de schrijver Bertold Brecht al, en voor dat eerste kunnen autoritaire regimes wel degelijk instaan.