| Menu | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
| Vertel het verder! |
|---|
|
Klik hier en stuur deze website naar uw vrienden: e-mail to a friend |
| Plein |
|---|
|
Omdopen
|
| Haagse Rss |
|---|
|
| De zin van verspilling |
|
|
| Theo Monkhorst | |
| dinsdag 15 november 2011 | |
|
We leven in een tijd van angst die tot verstarring leidt, zowel op het gebied van de economie, de wetenschap als de cultuur. Wat nodig is zijn politici met durf die ingaan tegen de bestaande ontwikkeling van uitsluitend bezuinigingen, verlangen naar het verleden en vermijden van risico’s. Verspilling is nodig om groei te bevorderen, durf nodig in plaats van angst. Alleen op die manier kunnen we vernieuwing realiseren die nodig is om de recessie te bestrijden. Dat is de stelling die ik onlangs verdedigde tijdens een inleiding voor de Rotary in Wassenaar. ‘Alles hangt met alles samen. Angst als uitgangspunt van beleid, leidt tot behoud in plaats van vernieuwing, tot nationalisme in plaats van internationalisering, tot straffen in plaats van opvoeden, tot afbreken in plaats van opbouwen. Als een kabinet de culturele sector met de botte bijl behandelt, Europa ziet als een bedreiging in plaats van een belofte, vreemdelingen, die we nodig hebben voor onze toekomstige groei, behandelt als tweederangs burgers, geeft zo’n kabinet als boodschap af dat durf gevaarlijk is. Zo’n boodschap is met name voor jongeren levengevaarlijk. Voor het vormgeven en zeker stellen van onze toekomst is dus durf nodig, bereidheid te investeren in onzekerheden, met als enige zekerheid dat het ons verder brengt dan angst en verstarring.’ Voor wie regelmatig kranten leest is het wel duidelijk: alle logen, psychologen, sociologen, ecologen, deskundologen, zijn het wel eens: angst is het belangrijkste kenmerk van de huidige tijdgeest. Wat wil je, wie wordt niet bang als hij dagelijks wordt geconfronteerd met: 1. De bankencrisis, monetaire crisis, economische crisis; 2. De globale machtsverschuivingen: Middenoosten, Noord-Afrika, China, Zuid-Amerika, met als gevolg landverhuizingen, de verspreiding van het religieus fundamentalisme, terrorisme, vreemdelingenhaat; 3. De vervuiling en uitputting van de aarde, klimaatveranderingen, spectaculaire groei van de wereldbevolking. 4. Corruptie, machtsmisbruik, falende autoriteiten; 5. Internetrevolutie, tv democratie, populisme. Vijf samenhangende clusters van ontwikkelingen die elkaar versterken en die angst inboezemen. Waar is de goede ouwe tijd toen de gulden nog de gulden was, iedereen Nederlands sprak in Nederland, het Christendom de leidende godsdienst was, Amerika onze grote vriend, de minister-president een autoriteit evenals de burgemeester, de rechter, de dokter en de bankier? Toen je lid was van een krant die vertelde hoe je moest denken en vieze woorden niet uit de radio of van het scherm kwamen, kinderen nog gehoorzaam waren en nette kleren standaard? Waar is de tijd dat regels regels waren en de wet de wet? Wie zou bij het verdwijnen van die standaard zekerheden niet bang worden? Het probleem van angst is echter dat het een moeilijk intoombare emotie is die al gauw tot irrationeel gedrag leidt. Terwijl in een tijd als deze een lucide geest voorwaarde is om de problemen op een zinvolle wijze te tackelen. Eén van de gevolgen van dat irrationele gedrag is de reflex van de ontkenning. Wie beweert dat wij allochtone Nederlanders nodig hebben om de toekomstige groei mogelijk te maken is gek. Wie stelt dat de Euro ons welvaart heeft gebracht en een offer waard is, is een dwaas. Wie zegt dat verhoging van de AOW leeftijd op korte termijn nodig is om onze pensioenen betaalbaar te houden, is asociaal. Hier zien we ook meteen een ander aspect van de irrationaliteit: wie het niet met mij eens is, is een vijand, discussie is voor intellectuelen en softies. Wat we nodig hebben zijn daadkrachtige mannen en vrouwen zoals Wilders en Verdonk. Als er nu verkiezingen zou zijn was er een grote kans dat de PVV de grootste politieke partij zou zijn en Wilders kabinetsformateur. Ik ga hier nu niet verder op in. Ik word er depressief van. Ik wil het hebben over: durf, het tegenovergestelde van angst. Durf is onzekerheid. Durf betekent risico’s nemen. Durf betekent verspilling. Durf betekent ook vertrouwen. Waarom zouden we die risico’s moeten nemen, moeten verspillen in een tijd van tekorten? Ik zal dat illustreren aan de hand van een waar gebeurd verhaaltje. Ooit was ik met mijn vrouw in een Vlaams dorpje aan de rivier de Leie: Sint Martens Lathem. Bekend van de Vlaamse impressionisten. In een zonnige zomer logeerden wij in een hotelletje aan dat riviertje. Vanaf het terras keken wij uit over een glooiend grasveld, een kronkelend riviertje met aan de overzij weilanden en bomen aan de horizon, waar een kerktorentje bovenuit stak. In het weiland vredig grazende koeien, sommige half met de poten in het water. Romantischer kon niet. Tot ik mij realiseerde dat ik niet zag wat ik zag. Wat ik zag was een impressionistisch schilderij. De impressionisten hadden mij geleerd de schoonheid van dat landschap te zien. Ik zal nooit weten wat ik gezien zou hebben als er geen impressionisten waren geweest. De vraag is zelfs of er ooit een hotelletje zou zijn geweest waar toeristen naar de vertrouwde schoonheid van het landschap kwamen kijken. Maar ik realiseerde mij ook dat ik niet het heden zag. Het heden waarin de Leie één van de meest vervuilde Belgische rivieren was, waarin de koeien wellicht aan de BSE ziekte leden en in het kerkje misschien wel autowrakken zouden liggen. Ik realiseerde mij dat ik nieuwe kunstenaars nodig had om mij het heden te leren zien, schilders, schrijvers, componisten, choreografen. Kunstenaars die tot opdracht hebben de werkelijkheid steeds opnieuw te ontdekken en te definiëren. De impressionisten waren in hun tijd de ontdekkers, zij definieerden hun nieuwe werkelijkheid. Nu gebruiken kunstenaars andere vormen en middelen. Begrijpt u waar ik naar toe wil? Dat ik bedoel dat kunstenaars, in hun permanente zoektocht naar de werkelijkheid, ons leren zien waar wij staan, wat onze wereld is, wie wij zijn? Kunstenaars die de schijnbare zekerheid van het bestaande aan de kaak durven te stellen. Kunstenaars die durf hebben. Net zoals wetenschappers. Die ik wel eens kunstenaars met andere middelen noem. Geleerden die bezig zijn onze werkelijkheid permanent aan de kaak te stellen en nieuwe werkelijkheden ontdekken. Durf. Zou het toeval zijn dat dictators het eerst kunstenaars en wetenschappers verbannen of vermoorden? Mensen met durf en die de werkelijkheid blootleggen, ook als die minder aangenaam is. Durf is onzekerheid, risico’s nemen en verspilling.Wat bedoel ik met verspilling? Dat er veel verloren gaat in dat proces van ontdekken. Dat dat proces niet efficiënt is. Wanneer we het bijvoorbeeld hebben over fundamenteel wetenschappelijk onderzoek, dat er veel mislukt en verloren gaat, maar dat als er een ontdekking wordt gedaan die ook grensverleggend kan zijn. Alle grote ontdekkingen zijn immers vaak toevallig gedaan. Al die ontdekkingen die nu de basis van onze welvaart en welzijn vormen. Dat geldt ook voor kunstwerken. Hoeveel worden er gemaakt die totaal oninteressant zijn, hoeveel potentiële meesterwerken gaan verloren? Ontelbare, maar de overgebleven werken die later meesterwerken blijken te zijn, geven vorm aan onze wereld, aan onszelf. Maar laten wij ook eens kijken naar het bedrijfsleven. Uiteraard zijn multinationals onmisbaar voor onze economie en toegepaste research. Maar wat dacht u van die kleine innovatie bedrijven, gerund door jonge wetenschappers die de gok wagen, waar een groot deel failliet aan gaat, maar enkelen uitgroeien tot economische motoren? Durf, risico en verspilling. Mijn stelling is: zonder verspilling geen ontwikkeling, geen groei. Geen economische groei, geen culturele groei en geen wetenschappelijke groei. Alleen stagnatie en stagnatie is achteruitgang, verarming. Daarmee ben ik terug bij het begin. Wat wij op het ogenblik zien is angst en stagnatie. Uiteraard is bezuinigen nodig als we teveel hebben uitgegeven. Je kunt van mening verschillen over de hoogte, maar duidelijk is dat iedereen zijn broekriem moet aanhalen. Alleen is dat maar een deel van het verhaal. Willen wij ook een toekomst hebben, dan zullen we moeten durven. Dat betekent behalve bezuinigen ook investeren. Niet alleen in economische maar ook in culturele en wetenschappelijke vernieuwing. Daarom is het meest tragische van het huidige politieke klimaat dat er nauwelijks begrip is voor de intrinsieke waarde van kunst, cultuur en wetenschap. Dat het meeste juist wordt bezuinigd op de vernieuwing, de ontdekking, de durf. In de wetenschap wordt bezuinigd op fundamenteel onderzoek en niet op toegepaste research, in samenwerking met het bedrijfsleven. In de kunst wordt alles opgeofferd wat tot vernieuwing leidt, terwijl de grote traditionele instituten worden gevrijwaard. De nadruk wordt gelegd op de commerciële redzaamheid, terwijl het vernieuwende, de ontdekkingen, dat wat ons de weg moet wijzen, nu juist financiële steun nodig heeft. Alles hangt met alles samen. Angst als uitgangspunt van beleid, leidt tot behoud in plaats van vernieuwing, tot nationalisme in plaats van internationalisering, tot straffen in plaats van opvoeden, tot afbreken in plaats van opbouwen. Als een kabinet de culturele sector met de botte bijl behandelt, Europa ziet als een bedreiging in plaats van een belofte, vreemdelingen, die we nodig hebben voor onze toekomstige groei, behandelt als tweederangs burgers, geeft zo’n kabinet als boodschap af dat durf gevaarlijk is. Zo’n boodschap is met name voor jongeren levengevaarlijk. Voor het vormgeven en zeker stellen van onze toekomst is dus durf nodig, bereidheid te investeren in onzekerheden, met als enige zekerheid dat het ons verder brengt dan angst en verstarring. |
| < Vorige | Volgende > |
|---|
| Henk Beereboom | ||||
|---|---|---|---|---|
|
||||
