Johan Cruijff is een fenomeen. Hij hoort thuis in het unieke rijtje wondervoetballers Pelé, Di Stefano. Eusebio en Maradonna. Het is nog altijd zo dat je in voetbalminnende landen maar de naam Cruijff hoeft te noemen en ogen en deuren gaan open. Maar ook dat is wel weer relatief, want ik heb als correspondent in Amerika meegemaakt dat Cruijff in zijn nadagen in Los Angeles ging voetballen en daar bij zijn debuut prachtige goals scoorde, maar in het stadion waar dat gebeurde en dat ruim 100.000 mensen kon bevatten, waren er hooguit zo’n 2000 aanwezig. Niettemin is de statuur van Cruijff als voetballer onbetwist. Maar dat zegt nog niets over zijn kwaliteiten als trainer, coach of bestuurder in de voetbalbranche. Natuurlijk inspireert Cruijff ontelbare jongeren, die de bal net zo magisch willen leren beroeren als hun idool. Maar de geschiedenis heeft aangetoond dat topvoetballers zelden ook goede trainers/coaches zijn. Van het rijtje supercoaches heeft alleen Maradonna het tot trainer van topelftallen gebracht, maar dat is nooit een succes geworden. Veel van de beste trainers in de wereld – Ferguson (Manchester United), Wenger (Arsenal), Löwe (Duits Elftal), Mourinho (Real Madrid), Van Gaal (waarover later meer) – hebben het als voetballer nooit tot de top gebracht. De enige trainers van een club uit de Nederlandse eredivisie met topstatus zijn Ronald Koeman (Feijenoord) en Frank de Boer (Ajax) en beider positie is toch enigszins omstreden.
Wat Cruijff wel deed, was zich vanuit zijn woning in Barcelona (het moet gezegd, bij die gelijknamige club vierde hij wel enige successen) voortdurend bemoeien met het Nederlandse voetbal in het algemeen en Ajax in het bijzonder. Dat doet hij meestal via zijn door de chef sport geredigeerde column in De Telegraaf. Een enkele maal daalt hij ook hoogstpersoonlijk voor een paar dagen af naar de Amsterdamse aarde, legt dan dikwijls een verbaal bommetje neer en vertrekt voordat de verbijsterde omstanders weer op verhaal zijn gekomen. De teksten van Cruijff zijn doorgaans geheel onnavolgbaar. Ze komen alleen in de buurt van tegeltjeswijsheden. Zijn ‘elk nadeel heb z’n voordeel’ is een staande uitdrukking geworden, maar iets echt zinnigs heb ik Cruijff eigenlijk zelden of nooit horen zeggen.
Met Louis van Gaal is het juist andersom. Hoewel hij daar zelf nog altijd anders over denkt, was hij een armetierige voetballer. Maar al spoedig na het beëindigen van die magere carrière als voetballer, bleek Van Gaal, inmiddels gymleraar, over grote educatieve kwaliteiten te beschikken. Van Gaal ontpopte zich tot een zeer succesvolle trainer, moeilijk in de omgvang met mensen die hem niet meteen begrepen, een haat-liefde verhouding met de sportjournalistiek in volle hevigheid koesterend.
Wat Cruijff en Van Gaal gemeen hebben, is een verpletterend ego. Niettemin konden zij aanvankelijk best met elkaar opschieten. Maar er schijnt lang geleden een incident te zijn geweest rond een kerstdinertje, waar beiden aanwezig waren. Van Gaal ging daar hals over kop weg, omdat zijn zus bleek te zijn overleden. Cruijff begreep dat pas veel later en maakte zich vooral boos dat Van Gaal hem daar verder kennelijk nooit over heeft ingelicht. Een conflictje dat geheel past in de truttigheid van een tv-programma als ‘Het Familiediner’, maar toch schijnt daar volgens insiders de oorsprong van de animositeit tussen de beide mannen te liggen.
Enfin, Cruijff drong zich vorig jaar zo heftig op bij Ajax, dat hij uiteindelijk volop ruimte kreeg zijn ideeën uit te dragen. Kort door de bocht kwam het er vooral op neer dat alles moest worden gezet op de jeugdopleiding. Dat zal gebeurd zijn onder het Cruijffiaanse motto ‘wie de jeugd heb, heb de toekomst’, maar omstreden is die aanpak nooit geweest. Sterker nog, er is waarschijnlijk geen voetbalclub, die een andere visie aanhangt. Dat wil natuurlijk nog niet zeggen dat clubs zich er ook goed aan houden of kunnen houden. Cruijff leverde er ook nog een bestuurlijk plaatje bij en vooral in die sector ontstonden de problemen. Cruijff, intussen benoemd in de Raad van Commissarissen, confronteerde zijn vier mede-commissarissen geregeld met merkwaardige aanbevelingen en opvattingen. De vier kregen genoeg van dat gezeur en toen Cruijff weer eens spoorslags naar zijn ‘hometown’ Barcelona was vertrokken, maakten zij van de gelegenheid gebruik Van Gaal te presenteren als de nieuwe dagelijkse leider van Ajax. Beetje achterbaks om dat zo te doen, maar wel begrijpelijk, want Cruijff had al eerder een goeie kandidaat (Marco van Basten) voortijdig afgebrand. Complicerende factor in dit geheel is nog dat Ajax een beursgenoteerd bedrijf is en hoe gevoelig die beurs kan zijn, weten we inussen allemaal.
Zo, kunt u weer een beetje meepraten bij de koffie-automaat. En nu maar afwachten welk ego het eerst tot menselijke proporties terugkeert. Mooie oplossing is trouwens gevonden door een andere matige voetballer, die zich tot een begenadigd trainer ontwikkelde, Co Adriaanse (thans FC Twente). Volgens Adriaanse zouden beide acteurs in het koningsdrama hun geschil moeten bijleggen, waarna Cruijff de jeugdopleiding kan gaan leiden en Van Gaal hoofd wordt van het ‘volwassen’ Ajax. De kans daarop lijkt me echter uiterst miniem. Groter is de kans dat de klucht nog heel lang in de media en aan de borreltafel zal voortsudderen.