Dat was de breed gedeelde overtuiging in Washington. De Arabische massa’s snakten volgens hen als het ware naar de voordelen van een westers regime en de Amerikanen wilden die massa’s daarbij maar al te graag een handje helpen. En wat de Amerikanen wilden lijkt op het eerste gezicht door de praktijk bevestigd te worden. De democratiseringsgolf rolt verder. Die lijkt op een omkering van de oude dominotheorie uit de Koude Oorlogstijd, eveneens van Amerikaanse snit: in plaats van dat de ene communistische machtsovername de ander oproept bezwijkt na de elfde september het ene na het andere (Arabische) regime voor de geneugten van de democratie. Daarvoor moest de afgedwongen regimewisseling in Irak de toon aangeven. Vrijwel overal zijn de volksmassa’s in het Midden-Oosten in beweging gekomen. Het eerst in Libanon waar met als aanleiding de moord op premier Hariri een einde kwam aan de nauwelijks verholen Syrische overheersing van dit land. Het Syrische bewind, ook een schurkenstaat, kwam vervolgens zelf onder zware druk te staan om democratische hervormingen door te voeren. In Saoedi-Arabië werd de deur op een kier gezet naar democratische veranderingen. Tot nu toe bleef dat daar zonder consequenties voor de huidige machthebbers. Maar in Egypte waar Sadats opvolger, Hosni Moebarak, al dertig jaar de dienst uitmaakt, pakte dat anders uit. Ook daar werd afgelopen najaar zowaar een eind gemaakt aan de schijnvertoning van een parlement dat altijd zonder werkelijke invloed van het volk werd samengesteld. De fundamentalistische Moslim Broederschap kreeg bij de verkiezingen van afgelopen najaar ondanks forse obstructie van officiële kant flink wat aanhangers in het parlement. Die bezetten daar nu een vijfde van de zetels. Tenslotte de verkiezingen in de Palestijnse gebieden die evenmin los gezien kunnen worden van de door de Amerikanen afgedwongen democratiseringseis. Daar vaagde Hamas vorige maand de El Fatah-beweging van wijlen Jasser Arafat weg die het door ondeugdelijk bestuur en corruptie volledig verbruid had bij de Palestijnse kiezers.

De door Washington verlangde democratisering brengt echter zeker niet bij voorbaat democratische krachten naar boven. De volksmassa’s in de Arabische landen, geleid door een heftig nationalisme, blijken zo hun eigen invulling te geven aan de democratie. De mores van het Westen blijken voor hen geen leidraad te zijn.

Terecht constateerde de Midden Oosten-rot David Hirst in een artikel in The Guardian eind februari dan ook dat de democratie op zijn Arabisch een gat schiet in de doelstellingen van Washington. Wat nu aan te vangen met de overwinning van Hamas of de Moslim Broederschap die beiden de vernietiging van de staat Israël nastreven En waarschijnlijk zal de uitkomst in andere Arabische staten wanneer daar de volkswil zich ongeremd zou kunnen uiten niet veel florissanter zijn. Een regio die altijd al een kruitvat was wordt er nog roeriger door.

Waar komt eigenlijk die opvatting vandaan dat democratisering vanzelfsprekend leidt tot gematigdheid en modernisering? Dat is misschien het geval in de westerse landen waar democratische gewoonten hecht verankerd zijn en het streven naar een evenwichtige consensus als hoogste opgave van de politiek wordt gezien. Maar ook hier staan landen nog tegenover elkaar al gebeurt dat op een vreedzame manier. Ook hier blijven de verschillen en spanningen tussen de landen groot onlangs vergaande gemeenschappelijke belangen.

Wanneer het er om gaat vrede en veiligheid te waarborgen in het internationale verkeer blijkt dus bevordering van de democratie niet per se het alleen zalig makende middel te zijn, ook al zijn de neoconservatieven in Washington daarvan overtuigd. Het meest zichtbare effect van de democratiseringsgolf is dat de spanningen in het Midden Oosten verder zijn opgelopen en de chaos groter is geworden. Een ongeremd nationalisme bij deze volkeren, gekwetstheid over wat de vergaande westerse invloed daar decennia lang in hun landen heeft aangericht, voert de boventoon. Zoveel is zeker dat de Amerikanen die als katalysator van deze democratiseringsbeweging zijn opgetreden daar een antwoord op moeten zien te vinden. De neoconservatieve revolutie die voorzien was in het Midden-Oosten leidend naar onze voorstelling van democratie is tot nu toe op brute wijze gelogenstraft. Het stimuleren van democratie kan geen vervanging zijn voor een echte buitenlandse politiek.

Dit e-mailadres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit te kunnen bekijken