Die Haghe bestaat namelijk 115 jaar. Dat is niet mis, ofschoon alles betrekkelijk is. Als mijn grootmoeder nog had geleefd was ze nu namelijk 121 geweest. Het drukt je ook weer op de snelle keten der jaren en de eigen sterfelijkheid.

Maar daar gaat het nu even niet om. In dat lustrumboek zijn veertig artistieke afbeeldingen van allerlei techniek opgenomen, afkomstig uit de topografische atlas van het Haags Gemeentearchief. Zij laten diverse plaatsen in Den Haag zien, alle van omstreeks de wisseling van de 19^de naar de 20^ste eeuw. De samenstellers hebben bekende kunstenaars van nu gevraagd om voor 2005 van diezelfde locatie een afbeelding te maken. Terug in de tijd dus, maar met beide benen op de grond van het heden. In de wandelgangen en de sociëteit van Nieuwspoort hangt een keuze uit dat werk van toen en nu. Iedereen die wil gaan kijken, moet zich even bij de receptie van het perscentrum aan de Lange Poten bellen en is vervolgens van harte welkom. De echte liefhebber is het boekje zelf van harte aanbevolen. De betere Haagse boekhandel moet het hebben, vermoed ik, maar bij deze constatering moet een mens voorzichtig zijn. Ook het vak van boekverkoper is de laatste jaren danig opgeleukt en een lustrumboekje van Die Haghe haalt het uiteraard niet bij de nieuwe zielenroerselen van een televisiekok of de gedachtespinsels van een gewezen fotomodel en jonge moeder.

Het is verrassend dat er zoveel in Den Haag de facto niet is veranderd en in zijn wezen nog bestaat. Het Torentje was er toen en is er nu. Alleen staken er toen veel meer schoorstenen uit. Het Noordeinde is vrijwel geheel aan de tand van de tijd ontkomen. De zee is de zee gebleven. Er zijn uiteraard andere dingen voorgoed verdwenen. De ijzeren puntmuts van de Haagse toren bijvoorbeeld en het paviljoen bij de Bosburg. De hedendaagse kunstenaars tonen intussen een bijna obsessieve belangstelling voor het openbaar vervoer per rails. Op veel afbeeldingen van nu zoekt de roodwit gestrookte tram zich een weg door het gewemel. Die tram was heel lang geel, maar begon pas iets verder in de ontluikende 20^ste eeuw het Haagse stadsbeeld te bepalen. Voor de kunstenaars van toen kwam hij te laat en voor hun eigentijdse paardentram hadden ze geen oog, te weinig kunstenaarsoog in elk geval.

Maar onvermijdelijk is dat we ons toch weer in de zoete slaap van de nostalgie laten wiegen bij zo’n tentoonstelling. De tram was dus ooit geel en werd jammerlijk rood gespoten. De vrees voor houtworm in de oude Scheveningse Pier kreeg een grauw vervolg in het altijd sluimerende betonrot van de nieuwe. Ik verzin niets, wat ik niet kan staven. Den Haag was toen ook al een internationale stad, ofschoon er toen op de hoek van de Anna Paulownastraat en de Scheveningseweg nog geen monstrueus Vredespaleis was te bekennen, maar wel een prachtige villa met annex ruimte om de koets te stallen. Twee vredesconferenties vonden er plaats. Dat in Den Haag getoonzette mondiale idealisme van nooit meer oorlog kreeg nog anderhalf decennium de tijd alvorens definitief in de modder van de loopgraven in Noord-Frankrijk te smoren. Nooit tevoren en ook nooit erna meer waren er zoveel gekroonde hoofden in ’s-Gravenhage waar te nemen.

Den Haag herbergde met grote regelmaat de landelijke kampioen voetballen, een sport toen nog van voornamelijk heren, hoewel de voetbalbond nog geruime tijd moest wachten op het predikaat ‘koninklijk’. HVV grossierde in nationale titels. ADO is erna ook nog een keertje landskampioen geweest, mar bij verre nazaat ADO Den Haag gaan tegenwoordig de vlaggen al uit, wanneer men hekkensluiter RBC bij het sluiten van de dranghekken op de knieën krijgt,

Den Haag was trots op vijf of zes dagbladtitels in die jaren rond 1900. Haagsche Courant en het Vaderland waren kranten die er landelijk toe deden. Die mediale overvloed spoorde met de ambities van weleer. Een eeuw later verschijnt er geen enkele krant meer in Den Haag. De ambities zijn er nog wel, maar ik zou ze gemakshalve en meer volgens de realiteit ‘pretenties’ willen noemen. Misschien doe ik Den Haag hier een beetje tekort. Wordt er in Den Haag geen krant meer gedrukt? Maar wat dachten we dan van de Staatscourant? En is er ook niet de Stadskrant, propanda-orgaan van het Haagse gemeentebestuur? Die de burger dus als belastingbetaler zelf betaalt en ook wel eens een enkele keer samen met de Posthoorn in de brievenbus aantreft, als de bezorger de stapel tenminste niet en gros achter de rododendrons heeft gesodemieterd. Ach ja, de Posthoorn en een paar A4tjes in de Haagse editie van het Algemene Dagblad, dat is overgebleven van Den Haag krantenstad. Ooit hadden we Menno ter Braak binnen de gemeentegrenzen. Tegenwoordig heten onze schrijvers Sjaak Bral of Henk Bres. Begint alledrie met een B en ook nog gevolgd door een R. Wat zeur ik dan? De vooruitgang bereikte ook in de media naadloos het nieuwe stadium. Was getekend, Den Haag.

In Nieuwspoort hangen de tekeningen, gravures en aquarellen van toen en nu met een spijkertje aan de muren van Nieuwspoort. Een eenvoudig bordje erbij voor de toelichting. Medy van der Laan die in dit kabinet op de cultuur past als de overspannen directrice van een vlooientheater, zal het wel ‘saai’ vinden. Wat kun je daar nou mee? In Leiden hebben ze de Nachtwacht al nagemaakt in ijsfiguren. Zoiets bedoelt Medy nou. Had dat ook niet gekund met dat standbeeld van Willem van Oranje voor het paleis Noordeinde? Moet alles niet bewegen? Is voor Medy die erg van de natuur houdt, de mooiste tak niet juist een ‘wandelende’ tak?

Inderdaad, weemoed vervult een mens als hij Den Haag beziet door kunstenaarsogen. Ze knipperen en ze tranen. Gaat dat zien.