Het onuitgesproken motief is dat er moet worden opgeruimd. Maar iedereen die zich betrokken waant, zal zijn scenario’s koesteren, zodat hijzelf als het even kan de dans ontspringt. Bovendien, willen ze bij Onderwijs echt opruimen of wordt stof verplaatst?

Het is de vaste vraag, elke keer wanneer waar dan ook panelen worden verschoven. Maar bij Onderwijs liggen de problemen nog eens extra hoog opgestapeld. Ik hoef hierbij niet al te zeer in het detail te treden. Al decennia lang wordt het onderwijs geteisterd door nieuwlichterij met onverteerbare pedagogische brokken. De PvdA krijgt vaak alleen de schuld, maar dat is niet eerlijk. Ook CDA en VVD hebben vrolijk op het schoolplein rondgebanjerd en tussen het vergaderen van alle managers door is het altijd speelkwartier in de stromende regen Er wordt inmiddels al luidkeels geroepen om terugkeer van de goede oude HBS, de Hogere Burger School van Thorbecke. Dat is natuurlijk nostalgie en enigszins onzin, maar het illustreert wel dat de burger alle hoop op nog iets goeds verloren heeft en intussen wordt doorvergaderd over ‘targets’, leerdoelen en andere perspectieven met sinterklaas en zwartepiet.

Marijke Verbrugge, een jonge lerares klassieke talen, die onder de wrakke balken van het studiehuis bedolven raakte en nog net een veilig heenkomen vond in vertaalwerk en het opvoeden van haar drie jonge kinderen, zegt deze week in HP De Tijd: “het was een speeltje van bestuurders, onderwijskundigen en bestuurders”. De hele dance macabre met zijn ijzige choreografie werd weer uitgevoerd. Daar kwamen ze weer langs, de gigascholen, bevolkt door kinderen met een vaak instabiele achtergrond, de allochtone problematiek als permanente side kick. Verbrugge verloochende haar achtergrond niet blijkens haar bloemrijk taalgebruik dat met enige aanpassing zo aan een klassieke Griekse tragedie leek te zijn ontleend: “die kinderen kun je alleen opleiden in een stabiele omgeving. Niet in een fabriek waar ze als een rat door het labyrint worden gejaagd door mensen die ze amper kennen”. Enfin, de zoveelste jammerklacht over de teloorgang van weten en kennen en dan pas doen.

Als ik het goed begrepen heb, put secretaris-generaal Van der Steenhoven hoop en courage uit een heel andere opzet van zijn ministerie. Niet meer de organisatie baseren op die diverse lagen van onderwijs van kleuters tot bij wijze van spreken bejaardeneducatie, maar de boel kantelen dus. Een directie ‘veiligheid’ bijvoorbeeld, las ik ergens, minstens om de gedachten te bepalen. Wie zich de gigantische bewaarscholen waarin veel takken van voortgezet onderwijs zijn ontaard, voor ogen draait en nog blijft kennisnemen van de intimidatie en messentrekkerij die daar meer regulier en voorspelbaar zijn dan correctie uitvoering van het lesrooster, ziet misschien wel iets in zo’n directie ‘veiligheid’. Maar de vraag is dan meteen gerechtvaardigd of je het onderwijs dan maar beter niet meteen onder de korpsbeheerder kan plaatsen, of als minister Remkes zijn zin krijgt, meteen onder een nationale commissaris van politie. Ik overdrijf, maar de hyperbool is het privilege van mensen die de moeite nemen om letters tot woorden en vervolgens tot zinnen te maken en ze prijs te geven aan het geduldige deksel van hun laptop.

Nu moeten we natuurlijk blijven oppassen. We hebben de neiging om de wildgroei van onkruid in onze eigen volkstuin te overdrijven. Als ik die botanische beeldspraak betrek op het onderwijs: is het in België, Frankrijk, Duitsland of het Verenigd Koninkrijk zoveel beter? Mij is bekend dat de ouders in de Brabantse grensgebieden op grote schaal hun kinderen in België school laten gaan. Medicijnen laten zich het allerbeste in Antwerpen studeren en timmerman word je daar nog gewoon op een ‘ambachtschool’, waar tijdens de lesuren de deuren van het lokaal gesloten zijn en alleen maar het hamertje tik tot de lege en van keurige haakjes voor de schooluniformen voorziene gangen door dringt. Waarschijnlijk schromelijk aangedikt, zwanger van cliché, maar feit is dat je een ladekast het beste bij de zuiderburen kunt kopen en dat een te repareren heup of in vitro te fertiliseren nageslacht bij de niet lullende maar poetsende Vlaamse witte jassen in zeer goede handen zijn. Wat Groot-Brittannië betreft ben ik minder zeker. Als je collegebank in Cambridge of Oxford heeft gestaan, zit het wel goed, maar van het minder prestigieuze onderwijs in de verkommerde provincie vol mist en ledigheid heb ik, met de Britten trouwens zelf, een minder hoge bolhoed op. Ik heb overigens nooit een bolhoed op; dit om alle legendevorming te voorkomen.

Terug naar die zoveelste reorganisatie bij Onderwijs. De Duitsers – over wie ik het in de beschouwingen over het onderwijs nog niet specifiek heb gehad, realiseer ik me – spreken in dat geval van Kurieren am Symptom. Een vertaling lijkt me in dit geval overbodig, zelfs al is de kennis van vreemde talen ingedikt tot beginners’ Engels voor sms. Een wedergeboorte van het onderwijs zal die reorganisatie niet brengen. Daarvoor is heel wat anders nodig. Niet de HBS terug, maar wél de leraar met zijn krijtje voor het bord en zijn laptop op de lessenaar. Blijven oppassen natuurlijk ook dat de poten onder die lessenaar op het verhoog niet op scherp zijn geschoven, zoals ikzelf in een ver verleden – op de HBS! - nog eens op mijn geweten had en waarbij onze geliefde leraar Nederlands Jan Doornik met aanwijsstok en al op de tegels stortte onder het uitstoten van enige onvervalste vloeken in het Maleis. Meneer Doornik kwam namelijk uit Nederlands Oost-Indië. Hij had nog in het Jappenkamp gezeten. Dus naast die leraar en het krijtje ook gewoon de leerling terug. Die ga ik voor het gemak weer ‘scholier’ noemen. De leraar zijn vak terug en als hij het even niet weet mogen de jongelui het met de google desktop voor hem opzoeken. Want dat kunnen die jongelui altijd beter.

Koos, veel succes met Onderwijs, en mocht het weer niet lukken, kunnen we het ministerie als gebouw altijd nog onder de rijksdienst monumentenzorg plaatsen en het op alle vijfentwintig etages volstouwen met play stations en boxen om te chatten, het ultieme studiehuis zogezegd. Ter lering en vermaan van wie na ons komen.