Neem Duitsers. Ze gelden als stipt en bijzonder vatbaar voor discipline. Zo wil het de gemeenplaats. De ganzenpas mag dan tegenwoordig vooral populair zijn bij parades in berispelijke Derdewereldlanden, maar zie op je televisiescherm, hoe daar stram gemarcheerd wordt door zwarte mannen in Togo of Ivoorkust en je denkt onwillekeurig: hé, de ganzenpas, die hebben ze geïmporteerd uit Pruisen.

Maar hoe gaan de dingen echt? In de DDR behoorde de ganzenpas tot het cultuurgoed van de eerste lijn. Sinds de heilstaat in 1990 is opgeheven, kom je deze wijze van voortbewegen in Europa echter alleen nog tegen in Engelse komische series, liefst met John Cleese in de hoofdrol. Zondag had ik een bijzondere ervaring. Op alle Duitse televisiezenders die mijn kabel in de aanbieding heeft, verscheen het debat tussen bondskanselier Gerhard Schröder en zijn uitdaagster Angela Merkel. Ze werden belaagd door vier interviewers, stuk voor stuk coryfeeën van de diverse netwerken in het groot Teutoonse rijk. Het was duidelijk. Het ging in dat debat minstens evenzeer over hoe die sterren elkaar zouden beconcurreren als over Gerhard en Angela zelf. Onophoudelijk vlogen vliegen door de studio en die zaten de twee mannen en twee vrouwen elkaar dan af te vangen. Men viel elkaar onderling voortdurend in de rede. In elk geval liet men de twee politici om wie het allemaal begonnen leek, liefst niet uitspreken. Het was het tegendeel van wat je van een Duitse woordenwisseling zou verwachten. In Nederland natuurlijk wel, maar daar zijn bij het ‘grote’ verkiezingsdebat nou juist meestal een opgeprikt stel lijsttrekkers te zien die door een onzichtbaar uurwerk aangedreven obligate bewegingen maken. Bij de recente electorale schermutseling op de Duitse schermen niets van dat alles. De stukken vlogen er af en de enigen die nog enigszins de verwachte grondigheid vertoonden, waren de heer Schröder en mevrouw Merkel zelf. Vooral de laatste, want Gerhard liet vanonder iets te zwart ogende coiffure iets te veel de charmeur op leeftijd de vrije loop. Vrije loop, inderdaad, en dat is dus iets heel anders dan een ganzenpas. De enige orde die ik kon ontdekken was een minuscuul soort metertje dat van tijd tot tijd onderin het televisiescherm verscheen en waarop de minuten en seconden werden aangegeven die beide hoofdpersonen twistend hadden gespendeerd. De volledigheid en de eerlijkheid gebieden dan wél de volgende vaststelling: zij arriveerden op twee seconden na gelijk aan de finish. Dat was dan wel weer heel Duits.

Hoewel, heel Duits? Ik had het zo-even over de Nederlandse praktijk bij televisiedebatten die erom heten te spannen, maar als er één land is dat hier de meetlat tot aan het absurde hanteert, zijn het de Verenigde Staten van Noord-Amerika. Bush en Kerry liggen nog in het verse geheugen. De mannen hielden voornamelijk monologen. Als er eens iemand per ongeluk een noot kraakte en het spannend dreigde te worden, hield iedereen from coast to coast de adem in. Met politieke debatten in de VS vergeleken, is een boeddhistische gebedsmolen het toppunt van verbaal geweld. Als dat geen saai en geordend land was, die USA, dan zou de intelligente marsbewoner, zojuist op aarde gearriveerd, het niet meer geweten hebben. Een gemeenplaats dus. Want kijk vervolgens eens naar de beelden die ons momenteel zonder ophouden uit New Orleans en omstreken bereiken. Lijken drijvend op het water, rotzooi all over the place , zo-even weer vijf plunderaars door het wettig gezag, of wat daarvan nog resteert, omgelegd. De wereld schiet te hulp. Zelfs Bangladesh schijnt niet te willen achterblijven. New Orleans is er slechter aan toe dan Dhaka na de zoveelste overstroming. Amerika moet hoognodig op de schop, nu het verleden week er goeddeels is afgevallen, compleet met die andere gemeenplaats dat daar alles kan. Zeker, er kan wel van alles in de States, maar heel anders dan het cliché bedoelde.

Laat ik de rondgang langs een handvol gemeenplaatsen eindigen in eigen land. Ik was ook nog in Maastricht dit weekeinde. Maastricht is het diepe zuiden van het Koninkrijk der Nederlanden. De mensen heten er luchtiger in het leven te staan. De zon schijnt er indien aanwezig net iets stralender. De bellen in het bier op het terras tinkelen net iets levenslustiger tegen het glas dan boven de grote rivieren. Het volk daar heet de boel wat gemakkelijker te laten waaien. Niet de ernst van Calvijn, meer het frivole van Franciscus vóór zijn bekering. Dat kan best wezen. De gemeenplaats verwacht respect. Maar de al langer nestelende twijfel kreeg dit weekendje Maastricht nieuwe ammunitie. Toegegeven, de sfeer is er onverantwoord luchthartig. Je moet er vaak wachten voor een plekje in één van de vele goede restaurants. Het viel me echter weer eens op, hoe schoon het er is. Je kan er bij wijze van spreken van de grond eten. Je hebt er als dakloze geen restaurant nodig. En niet te vergeten: de mensen zijn er nog beleefd en aardig. Misschien komt het omdat Maastricht al geen Nederland meer is maar eigenlijk buitenland. Ik zeg dat laatste met schroom. Ik heb het al vaker gehoord en gelezen. Hard op weg dus om een gemeenplaats te worden. En we hadden juist zo afgesproken dat we daar voortaan heel voorzichtig mee zouden zijn.


Han Mulder per email te bereiken op: Dit e-mailadres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit te kunnen bekijken