Nee, koningin Beatrix hoeft zich geen zorgen te maken.

Eind vorige week is de Nationale Conventie van start gegaan, maar die Nederlandse ‘volksvergadering’ zal zich niet - zoals haar illustere, radicale voorganger uit Parijs op het hoogtepunt van de Franse Revolutie - vergrijpen aan de monarchie.

Laat staan dat het proces zal uitlopen op onthoofding van koning of koningin. Maar wat een Nationale Conventie tweehonderd jaar later in Den Haag wèl gaat doen, is minder voorspelbaar. Zelfs niet of er een gekozen burgemeester uit de bus komt.

Ingesteld door minister Pechtold (D66, bestuurlijke vernieuwing en andere ‘vunzige spelletjes’) om staatkundige en staatsrechtelijke democratisering een handje te helpen, is het verwachtingspatroon over die Nationale Conventie net zo rijk geschakeerd als het Binnenhof breed is.

Terwijl de één het ziet als een onorthodoxe, verfrissende manier om een impasse te doorbreken, is het voor een ander, meer sceptisch aangelegd, een ouderwetse staatscommissie die met weinig kans op succes iets van de kroonjuwelen van D66 probeert te redden.

Of de Nationale Conventie iets oplevert, hangt vooral af van de taak die ze zichzelf oplegt. Bij de start hebben we - ja, ik ben lid van dat burgerforum - van de minister een ruim geformuleerd werkbriefje meegekregen. Los van een paar expliciete opdrachten (verhouding tot ‘Europa’, positie van de Eerste Kamer, status van de Grondwet) kan de conventie alle kanten op. Mits de voorstellen ‘bijdragen aan herstel van vertrouwen tussen burger en politiek’.

Die missie kan op gevaarlijk veel, uiteenlopende manieren worden uitgelegd. Inclusief de te veel aangehangen theorie die alle problemen reduceert tot één kwestie: De Kloof, de te grote afstand tussen bestuur en bestuurden, tussen kiezer en gekozene.

Die denkrichting, ruwweg die van D66, heeft jarenlang het debat over staatkundige vernieuwingen gedomineerd. En de remedie klinkt ook aantrekkelijk simpel: wie burgers een grotere greep op bestuur en politiek geeft - via referenda, volksinitiatieven, gekozen burgemeesters, districtsgewijs gekozen kamerleden - verbetert de werking van de democratie. Je moet - dat is de stilzwijgende rationale achter die aanpak - politici dwingen beter naar ‘hun’ kiezers te luisteren.

Maar is dat wel het echte probleem?

Luistert ‘Den Haag’ werkelijk zo slecht? Zou het vertrouwen in een democratie niet minstens zo zeer afhangen van het politieke vermogen om daadkrachtig, doeltreffend en overtuigend de alledaagse problemen aan te pakken?

Luister naar iemand die het van dichtbij heeft meegemaakt: Paul Kalma, directeur van het wetenschappelijk bureau van de Partij van de Arbeid. Terugblikkend op de geweldige afstraffing die zijn partij-onder-leiding-van-Melkert in 2002 kreeg, schreef hij ruim een jaar geleden: ‘De PvdA leed niet alleen een zware nederlaag omdat ze niet goed luisterde, maar ook omdat ze te weinig te melden had. Omdat ze een angstige partij was geworden die liever de trend volgde dan, op basis van eigen sociaal-democratische uitgangspunten, met burgers in gesprek ging over hun problemen en opvattingen’.

Als Nederland al een democratisch deficit heeft, dan heeft het alle trekken van een ideologische leegte. Als er al iets scheef zit, is het dat de kiezer te veel naar de mond wordt gepraat. Als er bestuurlijk al iets valt te vernieuwen, is het dat ‘Den Haag’ meer leiding moet gaan geven.

Is het kernprobleem niet dat het Binnenhof het richtingsgevoel is kwijtgeraakt? Tuimelen politici niet over elkaar om het de kiezer naar de zin te maken? Regeert niet te veel de waan van de dag? Heeft de best georganiseerde lobby het voor het zeggen? De kandidaat met de vlotste babbel?

Natuurlijk is er een Kloof. Maar die gaapt niet zo zeer tussen kiezer en gekozene als wel tussen wat Den Haag bezig houdt en wat voor de rest van het belangrijk is. Een kloof tussen beleidswerkelijkheid en maatschappelijke werkelijkheid, tussen de werkelijkheid zoals die voor de politiek geldt en de werkelijkheid zoals burgers die ervaren.

Hoe is anders de multiculturele samenleving zo geïdealiseerd kunnen worden? Hoe hebben anders de gevoelens van onveiligheid op straat zo lang genegeerd kunnen worden? Hoe hebben anders die lange wachtlijsten in ziekenhuizen kunnen ontstaan?

Hoe vaak gebeurt het niet dat opwinding aan het Binnenhof nauwelijks de overkant van de Hofvijver bereikt? Of, erger, breed gevoelde maatschappelijke knelpunten nauwelijks doordringen tot Den Haag-onder-de-kaasstolp? Bijna vier jaar na Fortuyn zit ‘Den Haag’ nog steeds veel te veel opgesloten in z’n eigen wereld.

Met de nationale democratie is niet zo veel mis. Thorbecke’s creatie heeft z’n werk voorbeeldig gedaan: feilloos registreerde het bestel de groeiende onvrede onder burgers over wat ‘Den Haag’ er van bakte, uitlopend op de grote kiezersrevolte van 2002. Als er iets moet veranderen, is het niet zo zeer de structuur als wel de cultuur. Niet de spelregels moeten worden veranderd, maar het spel. En de spelers.

De politiek zal weer overtuigende antwoorden hebben te geven op wat burgers bezig houdt. Zal lijnen naar de toekomst moeten trekken. Zal iets van een samenhangende, richtinggevende visie moeten presenteren. En zal over de eigen schaduw moeten heen springen.

Dat vergt een daadkrachtige, slagvaardige regering, een stevig debatterende, controlerende Tweede Kamer, een desnoods corrigerende Eerste Kamer, een partijwezen dat ergens voor staat. En het vergt vooral politici die weten wat ze willen.

Dat er een Nationale Conventie aan te pas moet komen om de politiek er aan te herinneren waar het in de politiek om draait, is geen gunstig voorteken. Misschien helpt het hard tegen de kaasstolp te tikken.