Natuurlijk zijn er in elke samenleving naast winnaars ook altijd verliezers en voor hen moet een beschaafde samenleving een vangnet creëren: die ‘Amerikaanse toestanden’, de keerzijde van de Amerikaanse droom, accepteren we hier niet. Maar de armoede bij de huidige verliezers heeft nu op de eerste plaats culturele oorzaken. Veel allochtonen uit niet-westerse landen ervaren een fundamenteel probleem met onze samenleving. Veelal veroordeelt hun eigen cultuur hen tot inertie; de moslims onder hen kennen vanuit hun religie niet de impuls om zich via onderwijs omhoog te werken, dat is eerder regel dan uitzondering. Onderwijs is juist een bedreiging voor hun religieuze cultuur en tast hun zekerheden aan. Ze voelen zich daarenboven gesterkt in hun houding door een sociaal paternalisme van overheidswege, een restant van het multiculturele, correcte denken bij de overheden dat hen eerder sterkte in hun passieve houding dan dat het hen het signaal gaf om zelfredzaam te worden. Nu de samenleving veel harder is geworden wordt dat signaal wel afgegeven, maar dat neemt niet weg dat het kwaad al is geschied. Veel van deze allochtonen voelen zich thuis in een slachtofferrol die hen vanuit de overheid is aangereikt.

Worden er dan ook geen obstakels van de kant van de ontvangende samenleving opgeworpen die de integratie en daarmee hun armoedige positie bestendigen, zal men zich afvragen. De laatste tijd horen we allerlei verhalen over de discriminatie die jonge niet-westerse allochtonen ondervinden bij het vinden van werk. Daar steekt ongetwijfeld een kern van waarheid in. Een ander deel van de waarheid is echter dat vele jonge allochtonen niet de vereiste kwalificaties bezitten voor het werk en ook dat zij de discipline ontberen die voor regelmatig werken nodig is. De verhalen zijn legio over de jonge allochtonen die domweg niet de inspanning kunnen opbrengen om tot geregeld werken te komen. Hier zal een onwaarschijnlijk grote inspanning gepleegd moeten worden om tot bij hen een mentaliteitsverandering te komen.

Die zal er niet voor morgen zijn. Maar er is meer aan de hand. Om die mentaliteitsverandering te bewerkstelligen moeten er ook van onze kant duidelijke normen zijn, een duidelijk ideaal. Is dat er? Absoluut niet. Hier ook heeft het multiculturele denken zijn sporen nagelaten, dat speeltje van allerlei gogen, het geloof dat culturen onbelemmerd in een nationale context naast elkaar kunnen bestaan. Burgemeester Deetman gelooft er ook heilig in. Dat blijkt een funeste illusie te zijn. Maar dit denken vertroebelt ook onze normen. We bieden de allochtone immigrant geen duidelijke herkenningspunten waaraan hij zich te houden heeft. Bij gebrek aan wat de Duitse christen-democraten een Leitkultur noemen kan er ook geen identificatie plaats vinden. De allochtone immigrant voelt zich bij gebrek daaraan eerder teruggeworpen op zijn eigen cultuur en vindt het wel goed zo. De enige remedie is dat wij zelf weer duidelijk voor onze normen, maar ook voor onze cultuur opkomen. Deze impliceert vanzelfsprekend het non-discriminatie beginsel, maar ook een zekere trots op onze eigen cultuur, ook al omdat men zich daarbinnen rekenschap gegeven heeft van haar minder prettige kanten en omdat geprobeerd is daar lering uit te trekken. Of zij daarom de beste cultuur is, valt moeilijk uit te maken, maar wel dat het het beste is wat wij de vreemdelingen, de nieuwkomers kunnen bieden.

We zijn hiermee schijnbaar ver afgedaald van de verontrusting die burgemeester Cohen over de toenemende armoede in zijn stad heeft uitgesproken. Maar het is goed te bedenken dat daarin geen verandering kan komen als men over de structurele oorzaken niet nadenkt. Deze allochtonen, en in het bijzonder de moslims, over de bol strijken helpt hen geen steek verder niet, zei de Amsterdamse wethouder Hannah Belliot in een vraaggesprek met NRC Handelsblad. Zo is het maar net.