In feite is er van een vergaande onderlinge afhankelijkheid sprake tussen politiek en rechterlijke macht. De Belgische politici die nu schande spreken van het gedrag van Leterme en zijn ploeg zijn hypocriet en weten in feite wel beter. Die vergaande interdependentie is typerend voor zoveel latijnse landen en daar moet België wat politieke cultuur betreft nadrukkelijk toe gerekend worden. Juist in die landen wordt het beginsel van de scheiding der machten, wanneer het er echt op aankomt, bijzonder slecht in acht genomen. Frankrijk is een ander notoir voorbeeld waar rechters vrijwel constant de hete adem van belangrijke politici in hun nek voelen. Een goede formulering van het beginsel dat ooit door de Fransman Montesquieu in de achttiende eeuw werd uitgewerkt, zal men in de grondwet van de Franse Vijfde Republiek vergeefs zoeken.

De Verenigde Staten zijn feitelijk het enige land waar de scheiding van wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht consequent in het staatsbestel is doorgevoerd. Maar in de praktijk hebben ook daar politici –lees de Amerikaanse president – een belangrijke stem in het hoogste rechtscollege van het land en wel door de wijze waarop de president de leden van dit gezelschap selecteert. Wanneer deze een Republikein is, komen eerder conservatieve kandidaten in aanmerking, een president met een Democratische signatuur geeft ruim baan aan meer progressieve figuren.

In België worden publieke ambten verdeeld op basis van de partijkaart die de persoon in kwestie bezit. De rechterlijke macht vormt daarop geen uitzondering. De gevestigde politieke partijen van christen-democraten, socialisten en liberalen verdelen onderling de banen. Op die wijze wordt hun macht geconsolideerd en hebben nieuwe partijen het bijzonder moeilijk om voet aan wal te krijgen.

Dat wil niet zeggen dat het hoogste rechtscollege van het land niet tot uitspraken komt die politiek gesproken grote consequenties kunnen hebben. Zo verordonneerde het Grondwettelijk Hof dat nieuwe verkiezingen in België ongrondwettig zijn zolang het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde niet is gesplitst in het tweetalige Brusel en het officieel eentalige Vlaamse gebied rond Brussel. Maar het is zeer twijfelachtig of dat district zal zijn gesplitst voordat nieuwe verkiezingen in het komende voorjaar (Europese en regionale) worden gehouden. Een ander bekend voorbeeld van ongrondwettig gedrag was de wijze waarop de vroegere koning Boudewijn uit zijn functie werd ontheven toen deze in het begin van de jaren negentig weigerde de euthanasiewet die door het parlement met een ruime meerderheid was aangenomen te ondertekenen. Hij werd domweg even buiten de politieke orde van het land geplaatst.

Het is een welsprekend voorbeeld van de ritselcultuur die de politieke zeden bij onze zuiderburen kenmerkt. In een land met zulke grote tegenstellingen als die tussen Vlamingen en Franstaligen welke alleen maar groter worden, zal er steeds naar vergaande compromissen gezocht moeten worden. De stelling valt zelfs te verdedigen dat België bestaat bij de gratie van de ritselcultuur. De Belgen noemen dat zelf anders: zij hebben het dan over de ‘bon sens’, het gezond verstand dat hun leidraad is bij het oplossen van moeilijke kwesties. Regels en andere theorie worden dan als ballast ervaren.

Dat er nu toch een openlijk conflict tussen de regerende coalitie en de rechterlijke macht is uitgebroken, heeft zonder twijfel te maken met de grote belangentegenstellingen die in de Fortiszaak aan het licht zijn gekomen. De regering kon wel zeggen dat verkoop van Fortis aan een Franse bank van nationaal belang was om een failliet te voorkomen, vele tienduizenden aandeelhouders zijn in die operatie hun geld kwijt geraakt. Hun belangen konden noch wilden de rechters verdonkeremanen.