Oresteia

 

Ik hoorde acteur en regisseur Hans Croiset op de radio zeggen dat de Oresteia eigenlijk minstens elke vijf jaar een keer zou moeten worden opgevoerd. Door de eeuwen heen is die score inderdaad redelijk bereikt. We hebben het dan over het enige compleet, dus in zijn geheel overgeleverde stuk van Aischylos, een van de grote makers van de Griekse tragedie uit de 5de eeuw voor Christus, de gouden tijd van Athene. De voorname geest die de superieure beelden op het Parthenon uitstraalden vond toen zijn evenknie in de ontplooiing van het drama en de poëzie.

 

Zaterdag beleefde de Haagse schouwburg dus de nieuwste versie van de Oresteia, die beladen belevenis van stemming en beklemming: het Nationale Theater in de regie van Theu Boermans. Croiset heeft gelijk. Aischylos is niet zozeer een schrijver met veel gezichten, maar een met steeds weer nieuwe vragen voor steeds weer andere tijden. Daarbij treft hij ook zijn even geniale tijdgenoten Sophocles en Euripides. Toneel verschilde in zijn aanpak natuurlijk heel erg van wat ik nu maar kortheidshalve modern toneel noem. Het verschijnsel tragedie was in zijn oervorm vooral een religieuze plechtigheid bij de jaarfeesten in het theater voor Dionysus, de god van de wijn.

Er zijn van honderden Griekse toneelstukken de titels nog bekend. Er zijn er zoals gezegd maar 45 compleet bewaard. Genoeg overigens om het Griekse drama te rangschikken onder het mooiste erfgoed van de theatergeschiedenis. De hele bevolking van Athene kwam kijken. Het begon met het thema van de verhouding van mensen en goden. Dat sloot geen scherpzinnige karaktertekening uit en al evenmin intens dramatische momenten. De stukken zelf waren kort, vaak in drie delen. Koren lichtten uitgebreid de gebeurtenissen toe en gaven ook hun commentaar. De Atheners namen er als toeschouwer ook de tijd voor, een hele dag in het algemeen.

 

Maar toen al verlegde die Aischylos, de oudste van het grote trio toneelschrijvers steeds meer het dramatisch contrapunt van de goden naar kwesties van macht en grootheid, naar wraak en vergelding.

 

Ook Boermans maakt er herkenbare mensen van in zijn Oresteia. Prachtige rollen voor Anniek Pheifer, Bram Suijker, Romana Vrede en al die anderen. Een draaiend rad als een perpetuum mobile draagt de acteurs rond en rond op het toneel. Onderweg?  Ergens naar toe met hun ongeremde en niet te temmen emoties?

 

Dan breekt Pallas Athene uiteindelijk de ban van wraak en van het oog om oog. Aischylos reikt redenen en rechtvaardiging aan voor de wegen van de goden (“de tijd van bruut geweld is voorbij. De dagen van de overtuigingskracht zijn gekomen”) en Boermans brengt zijn rad tot stilstand. Echt waar? Het laatste woord? Voorgoed? Nee, want dan zou Hans Croiset geen gelijk hebben. En dat heeft hij wél. Ik zei het al. Over vijf jaar moet er dus wéér een Oresteia zijn!

 

Maar ga in elk geval nu gauw kijken in de mooiste schouwburg van Nederland. Ergens anders mag natuurlijk ook.

 

 

Deel dit berichtShare on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on Google+Email this to someone
Han Mulder

Han Mulder

Han Mulder (1935) is journalist en columnist. Hij was o.m. hoofdredacteur van het Leidsch Dagblad, reportageredacteur van Het Parool, werkte voor radio en televisie (o.m. Met het Oog op Morgen, Den Haag Vandaag en Brandpunt), schreef een wekelijkse column in Haagsche Courant en GPD-bladen. Hij verzorgt momenteel een column in het Archeologie Magazine en is lid van de redactie van de Internationale Spectator.
Han Mulder

Latest posts by Han Mulder (see all)

Over Han Mulder

Han Mulder (1935) is journalist en columnist. Hij was o.m. hoofdredacteur van het Leidsch Dagblad, reportageredacteur van Het Parool, werkte voor radio en televisie (o.m. Met het Oog op Morgen, Den Haag Vandaag en Brandpunt), schreef een wekelijkse column in Haagsche Courant en GPD-bladen. Hij verzorgt momenteel een column in het Archeologie Magazine en is lid van de redactie van de Internationale Spectator.