Politiek lijdt aan beeldvorming

 

Beeldvorming heeft natuurlijk altijd een rol gespeeld in de politiek, maar door televisie en sociale media is het belang ervan ontegenzeglijk groter geworden. In mijn eerste jaren als parlementair redacteur voor een groep dagbladen in het begin van de jaren zeventig van de vorige eeuw was beeldvorming nog geen zaak van groot belang. Er was wel enige zorg over de askegels die geregeld op het pak van Joop den Uyl terechtkwamen, binnen de PPR werd stilletjes de vraag gesteld of de aardappel in de keel van aanvoerder Bas de Gaay Fortman geen afbreuk deed aan het imago van de partij. En binnen de PvdA was er enerzijds bewondering voor het spijkerpak van staatssecretaris Jan Schäfer (‘in straaljagers kun je niet wonen’), maar men was ook bevreesd dat deze uitmonstering de partij een wat al te populistisch imago zou geven. Natuurlijk waren politici er ook toen op uit om zich zo voordelig mogelijk te manifesteren, maar het debat werd er geenszins door gedomineerd.

Pas toen ik eind jaren zeventig correspondent in Amerika werd, kwam ik in aanraking met de uitwassen van het perfectioneren van het politieke plaatje. Bij voorverkiezingen In New Hampshire kreeg ik de eerste confrontatie met dit fenomeen. In een hotellobby zag ik iemand via een soort duikvlucht vallen tegen de arm van presidentskandidaat Edward Kennedy. Het glas bier dat hij in zijn hand hield, viel op de grond. De derde broer Kennedy was behoorlijk populair, maar werd geplaagd door zijn reputatie als stevige drinker. Niettemin dacht ik in mijn Nederlandse onschuld nog dat het een ongelukje was. Pas de volgende dag in de kranten werd mij duidelijk dat deze actie was ondernomen door een figuur die speciaal was aangesteld om op het drankgebruik van Edward te letten. Over wat Kennedy daar had gezegd in de strijd tegen onder anderen Jimmy Carter voor de Democratische kandidatuur voor het presidentschap werd met geen woord gerept. Activiteiten in het kader van beeldvorming lopen dus ook vaak slecht af.

Jimmy Carter, die uiteindelijk president werd, heeft enorm geleden onder beeldvorming. Carter was een innemende, capabele en uiterst fatsoenlijke president. Maar confronterende beelden deden hem uiteindelijk de das om. Carter leek de enorme last van het presidentschap voortdurend op zijn schouders te dragen. Enorm pijnlijk was zijn deelname aan een hardloopwedstrijd bergop. Carter was een fervent trimmer, maar deze race, die ik zelf ook een keer heb ondergaan, was moordend en een stap te ver voor de president. Carter werd gefilmd en gefotografeerd, terwijl hij sukkelend en lijkbleek tussen een tiental veiligheidstypes in de verre achterhoede liep. De foto’s en de filmpjes van die ‘helletocht’ zijn lang en veelvuldig te zien geweest. Carter had nog een paar van die ‘miskleunen’, leuke plannetjes van zijn adviseurs, die slecht afliepen. Nee, dan Carter’s opvolger Reagan. Toen die voor kanker werd opgenomen in het ziekenhuis, verscheen hij meteen lachend voor een venster met twee duimen omhoog.

Beeldvorming is de laatste decennia steeds belangrijker geworden. Er zijn intussen per partij en persoon tientallen adviseurs beschikbaar die niets ander doen dan aan de beeldvorming werken. Jongste uitwas op dit gebied was natuurlijk de VPRO-documentaire over Sigrid Kaag. Het sop is de kool niet waard, maar het gaat er in de Haagse kaasstolp al dagen over. D66 had natuurlijk moeten weten dat dit soort ingrepen niet verborgen blijft. En voor populistisch rechts was het een kans om de hetze tegen Kaag stevig aan te wakkeren. Want als iets de beeldvorming in politiek Den Haag bepaalt dan is het wel de niet aflatende hitsigheid waarmee rechts alles wat een beetje links lijkt de grond in boort. Alsof klimaatbeheersing en sociale barmhartigheid alleen in linkse kringen belangrijk worden gevonden. En De Telegraaf roeptoetert weer als vanouds. Lokaal gaat het vooral tegen burgemeester Halsema en landelijk is het nieuwe doelwit Sigrid Kaag. Tegelijk roept Wilders dat journalisten ‘tuig van de richel’ zijn. En hij komt er ook nog mee weg ook.

Ik vrees dat linkse mensen uiteindelijk toch te veel innerlijke beschaving hebben.

Dick Toet
Laatste berichten van Dick Toet (alles zien)

Over Dick Toet

Dick Toet (1942) is zijn hele loopbaan werkzaam geweest in de dagbladjournalistiek. Hij was onder meer parlementair redacteur (Brabant Pers), vijf jaar correspondent in de USA (Zuid Oost Pers) en bijna twintig jaar lid van de hoofdredactie van de Haagsche Courant